Sejm, w miniony czwartek, wstępnie zaaprobował projekt dotyczący poprawek do Konstytucji RL w sprawie definicji rodziny. Pod projektem złożyło podpisy ponad 60 posłów i posłanek. Zgodnie z projektem w referendum konsultacyjnym obywatele zostaliby zapytani, czy zgadzają się, aby „w Konstytucji bezpośrednio zostało zapisane, że stosunki prawne rodziny wynikają wyłącznie z małżeństwa mężczyzny i kobiety, macierzyństwa oraz ojcostwa”. Referendum miałoby się odbyć wraz z wyborami do rad samorządowych i merów na wiosnę 2027 r.
Projekt Sinicy
Projekt zaproponowany przez posła mieszanej grupy posłów Vytautasa Sinicy poparło 50 parlamentarzystów, 35 głosowało przeciw, a sześciu wstrzymało się od głosu. Teraz projekt trafi do sejmowych komisji i komitetów. Na salę plenarną ma powrócić 21 maja. „Z prawnego punktu widzenia państwo potrzebuje definicji tego, czym jest rodzina. W Konstytucji RL istnieje definicja małżeństwa, ale nie ma definicji rodziny” — powiedział podczas prezentacji Sinica.
Politycy sprzeciwiający się projektowi uważają, że takie referendum byłoby niezgodne z konstytucją, to próba zawężenia pojęcia rodziny do rodziny małżeńskiej oraz dyskryminacja innych form rodzinnych. „Wszystkie rodziny zasługują na wsparcie i szacunek ze strony państwa” — oświadczył Simonas Gentvilas z Ruchu Liberałów.
Poprawka sprzeczna z Konstytucją RL
Wykładowczyni prawa konstytucyjnego na Uniwersytecie Wileńskim dr Elena Masnevaitė sądzi, że zaprezentowane poprawki są sprzeczne z ustawą zasadniczą.
— Po pierwsze, proponowana poprawka do Konstytucji jest sprzeczna z Konstytucją, ponieważ łamie przyrodzone prawa człowieka. Po drugie, jest sprzeczna z międzynarodowymi zobowiązaniami Litwy. Jest sprzeczna z prawem unijnym, orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Poza tym sama kwestia jest nieprecyzyjnie sformułowana, a pytania na referendum mają być klarownie sformułowane, aby nie wprowadzać obywatela w błąd — mówi „Kurierowi Wileńskiemu” ekspertka.
Zdaniem rozmówczyni proponowana definicja nie tylko dyskryminuje partnerstwo osób tej samej płci, ale również bardziej tradycyjne formy rodzinne.
— Zgodnie z proponowaną poprawką pojęcie rodziny będzie o wiele węższe niż dotychczas. Jest dyskryminująca, ponieważ zgodnie z tym sformułowaniem dziadkowie i wnukowie nie będą mogli stanowić rodziny. Poza tym proponowana definicja wiązana jest wyłącznie z małżeństwem, a więc nawet partnerstwo między osobami odmiennej płci nie byłoby uwzględniane, chociaż Sąd Konstytucyjny wyjaśnił, że małżeństwo jest jedną, ale nie jedyną podstawą powstania rodziny — podkreśla Elena Masnevaitė.
Komentarz sejmowych prawników
Zastrzeżenia wobec projektu miał również departament prawny kancelarii Sejmu.
„Dokonując oficjalnej wykładni konstytucji w sprawach, w których istotne były kwestie rozumienia i ochrony rodziny jako wartości konstytucyjnej, oraz stwierdzając wynikający z konstytucji obowiązek państwa do ochrony także rodzin innych niż oparte na małżeństwie, Sąd Konstytucyjny opierał się nie tylko na art. 38 ust. 1 i 2 Konstytucji, lecz także na jej art. 21 ust. 2 i 3, w których ustanowiono obowiązek państwa zapewnienia ochrony i poszanowania godności człowieka, na art. 22 ust. 1 i 4, gwarantujących prawo do ochrony życia prywatnego i rodzinnego, na art. 29, ustanawiającym zasadę równości i niedyskryminacji, a także na art. 135 ust. 1, w którym wyrażono zasadę poszanowania prawa międzynarodowego” — czytamy we wnioskach prawników.
Artykuł 38 Konstytucji stanowi, iż rodzina jest podstawą społeczeństwa i państwa. Państwo chroni i otacza opieką rodzinę, macierzyństwo, ojcostwo i dzieciństwo. Małżeństwo zawierane jest za wolną zgodą mężczyzny i kobiety. Państwo rejestruje małżeństwa, urodzenia i zgony. Uznaje także kościelną rejestrację małżeństwa. Prawa małżonków w rodzinie są równe. Prawem i obowiązkiem rodziców jest wychowanie dzieci na uczciwych ludzi i lojalnych obywateli oraz ich utrzymanie do pełnoletności. Obowiązkiem dzieci jest szanować rodziców, opiekować się nimi na starość i dbać o ich dziedzictwo.
Zgodnie z konstytucyjną ustawą o referendum, wniosek o ogłoszenie referendum może przedłożyć parlamentowi grupa co najmniej jednej czwartej wszystkich posłów. Decyzję w tej sprawie podejmuje Sejm. Referendum konsultacyjne uznaje się za ważne, jeżeli wzięła w nim udział ponad połowa obywateli uprawnionych do głosowania i wpisanych do rejestru wyborców. Jeśli za rozwiązaniem poddanym pod referendum opowie się co najmniej połowa uczestniczących w nim obywateli, kwestia realizacji wyrażonej woli musi zostać rozpatrzona przez Sejm nie później niż w ciągu miesiąca od ogłoszenia ostatecznych wyników referendum.
