Jest plan dla oświaty!

Podpisany przez ministrów edukacji Polski i Litwy Dariusza Piontkowskiego (od lewej) i Algirdasa Monkevičiusa wspólny plan edukacji mniejszości narodowych ma charakter obligatoryjny

Wprowadzenie państwowego egzaminu z języka polskiego na maturze, więcej godzin nauki litewskiego w klasach przedszkolnych i wczesnoszkolnych, powołanie Komisji ds. Edukacji Mniejszości Narodowych, doroczne polsko-litewskie konferencje sprawozdawcze – to niektóre z najważniejszych ustaleń harmonogramu wdrażania Deklaracji ws. oświaty polskiej mniejszości narodowej w Republice Litewskiej i litewskiej mniejszości narodowej w Rzeczypospolitej Polskiej.
Wspólny plan edukacji mniejszości narodowych w obu krajach podpisali 17 września w Wilnie Algirdas Monkevičius, minister oświaty, nauki i sportu RL, oraz Dariusz Piontkowski, minister edukacji narodowej RP. Harmonogram działań został przygotowany w oparciu o Deklarację ws. oświaty polskiej mniejszości narodowej w Republice Litewskiej i litewskiej mniejszości narodowej w Rzeczypospolitej Polskiej, podpisaną w Warszawie 20 listopada 2019 r.

Ważny etap

Wizyta polskiego ministra edukacji w Wilnie odbywała się w ramach międzyrządowych konsultacji pod przewodnictwem premierów Litwy i Polski. Podpisana umowa przewiduje doskonalenie kwalifikacji nauczycieli, współpracę między szkołami i nauczycielami polskimi i litewskimi, zapewnienie wyposażenia szkół w podręczniki i narzędzia, a także zmiany organizacyjne w edukacji, w tym również w nieformalnym kształceniu uczniów.
„Dokument ten jest ważny dla wzmocnienia dwustronnych stosunków państw i poprawy wyników edukacyjnych litewskiej mniejszości narodowej w Polsce i mniejszości polskiej na Litwie. Oprócz proponowanych rozwiązań długotrwałych problemów w niniejszym dokumencie, po raz pierwszy w historii, ustanowiono mechanizm monitorowania edukacji mniejszości narodowych obydwu krajów, co pozwoli na konsekwentną i szybką wymianę informacji między ministerstwami i mniejszościami narodowymi” – ocenia w pisemnym komentarzu dla „Kuriera Wileńskiego” wagę podpisania harmonogramu dr Barbara Stankiewicz, doradczyni ministra oświaty, nauki i sportu.
Jak poinformowała dr Stankiewicz, mechanizm ten będzie się składał z kilku elementów. Co drugi rok, raz w Polsce, raz na Litwie, będzie organizowana konferencja sprawozdawcza na temat postępów w realizacji planu, zostaną sformułowane decyzje ws. edukacji mniejszości narodowych na podstawie zgromadzonych dowodów naukowo-eksperckich. W celu koordynowania realizacji planu powołana zostanie Komisja ds. Edukacji Mniejszości Narodowych, która będzie prowadziła swoją działalność do czasu wdrożenia planu.
„Regulamin Komisji ds. Edukacji Mniejszości Narodowych jest przygotowywany. Pod koniec września planujemy ogłoszenie publicznej procedury naboru, a pierwsze posiedzenie zwołamy już w listopadzie” – informuje dr Barbara Stankiewicz.

Przestrzeganie planu – obowiązkowe

Jak długo będą obowiązywały ustalenia zawarte w dokumencie? Czy są one wiążące również dla przedstawicieli władz, którzy będą kierowali państwem w następnej kadencji? – takie pytania skierowaliśmy do resortu oświaty.
„Dokument pozostanie w mocy do czasu wdrożenia wszystkich przepisów lub do czasu, gdy ministrowie obu krajów będą widzieli sens w zachowaniu jego ciągłości. Należy dodać, że za obopólną zgodą pomiędzy ministerstwami deklarację można uzupełnić” – zaznacza doradczyni ministra.
Podkreśla też, że plan wdrożenia deklaracji oświatowej jest umową międzypaństwową, która nakłada obowiązek jej przestrzegania, dlatego jej wykonywanie jest wiążące. Ale to od rządzących będzie zależało, jak szybko zostanie ona wdrożona.

Państwowy egzamin z polskiego na maturze w 2022 r.

Dr Barbara Stankiewicz: Po raz pierwszy w historii ustanowiono mechanizm monitorowania edukacji mniejszości narodowych obydwu krajów

Zgodnie z podpisanym planem Litwa zobowiązała się wprowadzić do 2022 r. państwowy egzamin maturalny z języka polskiego jako ojczystego na poziomie państwowym i zaliczać wynik egzaminu przy aplikowaniu na uczelnie wyższe.
„Planuje się, że egzamin państwowy z języka polskiego można będzie składać na maturze w 2022 r., ponieważ istnieje przepis ustawowy, zgodnie z którym uczniowie muszą być informowani o procedurze egzaminów z dwuletnim wyprzedzeniem. Ponieważ rozszerzony program języka polskiego jest gotowy, w trakcie aktualizowania treści nauczania istnieje potrzeba przygotowania tylko programu egzaminacyjnego, więc nie powinno to powodować większych trudności” – przewiduje dr Barbara Stankiewicz.

Więcej litewskiego dla maluchów. Podręczniki pod lupą

W podpisanym przez obie strony planie ustalono, że w programach edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej planuje się dla dzieci pięć godzin tygodniowo na naukę języka litewskiego. Przepis ten powinien jeszcze zatwierdzić Sejm RL. Poza tym co roku będzie przeprowadzana analiza osiągnięć uczniów szkół mniejszości narodowych, a wyniki będą prezentowane społeczności szkolnej mniejszości narodowych. Szkoły mniejszości narodowych będą mogły ubiegać się o tzw. koszyk jakości w środowisku wielojęzycznym, czyli dodatkowe fundusze na zmniejszenie różnic w osiągnięciach uczniów.
Ze strony szkół działających na Litwie, w których nauczanie jest prowadzone w języku niepaństwowym, zbierane będą propozycje ws. działań dydaktycznych, dydaktyki, rozwoju kwalifikacji itp., dotyczące pracy z dziećmi o specjalnych potrzebach edukacyjnych, dla których język litewski nie jest ojczysty. Do 2024 r. zobowiązano się do zwiększenia liczby logopedów i pedagogów specjalnych w polskich szkołach mniejszościowych.
Planowane jest też utworzenie sieci specjalistów do pomocy uczniowi. Będą oni doradzali innym nauczycielom w zakresie specjalnych potrzeb edukacyjnych dzieci, które nie są rodzimymi użytkownikami języka litewskiego.
Przewidziane jest finansowanie programów rozwoju kwalifikacji nauczycieli przedszkolnych, przedszkolnych i podstawowych w polskich szkołach mniejszościowych. W miarę możliwości przewiduje się wspieranie staży dla nauczycieli języka polskiego i języka litewskiego w Polsce i na Litwie we współpracy z instytucjami obu krajów odpowiedzialnymi za podnoszenie kwalifikacji nauczycieli.
Do 2022 r. planowane jest rozpoczęcie scentralizowanego i systematycznego wydawania podręczników języka polskiego. W tym roku powołana zostanie komisja do oceny podręczników nauczania języka ojczystego na poziomie kształcenia podstawowego oraz dodatkowych narzędzi, wydanych na Litwie i w Polsce. Komisja ma przedstawić sugestie, które podręczniki mogą być aktualizowane lub adaptowane, a które należy znowelizować. Polscy i litewscy specjaliści oraz naukowcy będą zachęcani do udziału w przygotowaniu podręczników.

Zdaniem Józefa Kwiatkowskiego, językowi polskiemu została wreszcie przywrócona właściwa ranga

Zobowiązania obu stron

W ramach przyjętego harmonogramu strona litewska zobowiązała się do:
1. Wprowadzenia do 2022 r. państwowego i szkolnego egzaminu z języka polskiego jako ojczystego oraz przyrównania ocen z tych egzaminów do ocen z innych państwowych i szkolnych egzaminów maturalnych przy wstępowaniu na wyższe studia na Litwie.
2. Wyposażenia szkół polskich w podręczniki do nauki języka polskiego i pozostałych przedmiotów, w tym w podręczniki zakupione w Polsce.
3. Zapewnienia szkołom z polskim językiem nauczania wykwalifikowanych nauczycieli wychowania przedszkolnego, wczesnoszkolnego, kształcenia podstawowego oraz wsparcia pedagogicznego dla dzieci w wieku przedszkolnym (zwiększenie w szkołach liczby logopedów i pedagogów specjalnych).
4. Zapewnienia dzieciom polskiej narodowości, uczącym się w szkołach, w których nauka prowadzona jest w języku litewskim, możliwości uczęszczania na dodatkowe zajęcia (kółka) w języku polskim lub języka polskiego.
Dodatkowo strona litewska wdroży wykonanie przepisów, które umożliwią finasowanie nauki języka litewskiego w wymiarze pięciu godzin tygodniowo w przedszkolach i klasach wczesnoszkolnych.

Strona polska zobowiązała się, że:
1. Umożliwi nauczycielom i uczniom szkół polskich na Litwie korzystanie z zasobów edukacyjnych zgromadzonych na platformach edukacyjnych w Polsce (w okresie zawieszenia zajęć w powodu koronawirusa szkoły polskie na Litwie korzystały z zasobów Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej i podręcznika internetowego „Włącz Polskę!”).

2. Wzmocniona zostanie współpraca instytucji oświaty Litwy i Polski w zakresie doskonalenia zawodowego nauczycieli. We współpracy z Ośrodkiem Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą, jednostką podległą MEN RP, przygotowana zostanie oferta szkoleń doskonalących kompetencje zawodowe nauczycieli języka polskiego i innych przedmiotów nauczanych po polsku w szkołach polskich na Litwie.
Dodatkowo strona polska zapewni działania przewidziane w ustawie dotyczące finansowania, wyposażania w podręczniki, doskonalenia zawodowego nauczycieli.

Ważny krok

– Podpisanie tego dokumentu jest bardzo ważnym krokiem – ocenia Józef Kwiatkowski, prezes Stowarzyszenia Nauczycieli Szkół Polskich na Litwie „Macierz Szkolna”. – Po pierwsze, jednym z ważniejszych postanowień jest wprowadzenie na maturze państwowego egzaminu z języka polskiego obok egzaminu szkolnego. Oznacza to, że językowi polskiemu, który od 2000 r. przez te wszystkie lata był niesłusznie dyskryminowany, został przywrócony odpowiedni status. Dokument, podpisany przez dwóch ministrów oświaty przywrócił językowi ojczystemu odpowiednią rangę, a szkolny przedmiot języka polskiego został postawiony na równi z innymi przedmiotami.
Po drugie, jak zaznacza prezes Macierzy Szkolnej, przywrócenie statusu językowi polskiemu ma wymiar praktyczny. – Ocena z państwowego egzaminu języka polskiego będzie uwzględniana podczas rekrutacji na litewskie uczelnie wyższe obok ocen z innych przedmiotów. Język polski, którego uczeń uczy się przez 12 lat w szkole, będzie tak samo ważny podczas rekrutacji na studia, jak wszystkie inne przedmioty – zaznacza Kwiatkowski.
– Ważne jest też to, że dokument nie nosi charakteru deklaratywnego, bowiem bardzo często się kończy na zapewnieniach, że będzie się dążyło, analizowało, planowało itd. Harmonogram podpisany przez ministrów edukacji Polski i Litwy w każdym swym punkcie ma charakter nakazujący. Dodatkowo, gwarancją przestrzegania tego planu jest to, że specjalnie powołana komisja będzie monitorowała przebieg jego realizacji – wskazuje Józef Kwiatkowski.


Fot. Marian Paluszkiewicz


Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym “Kuriera Wileńskiego” nr 40(115) 02-08/10/2020