Więcej

    Emilia Plater – śmierć i narodziny legendy

    Czytaj również...

    Pomnik Emilii Plater w Kopciowie, gdzie została pochowana
    | Fot. Marian Paluszkiewicz

    Legendę Emilii Plater zawdzięczamy nie tylko Mickiewiczowi. Choć „Śmierć Pułkownika” na trwałe ukształtowała wyobrażenia Polaków o bohaterstwie uczestniczki powstania listopadowego, podstawy tej legendy stworzyła sama Platerówna, konsekwentnie postępując zgodnie ze swoimi ideałami przez całe życie.

    Do udziału w walkach o niepodległość Emilia zaczęła przygotowywać się na długo przed ich rozpoczęciem. Urodziła się w Wilnie w 1806 r., a więc już w czasie niewoli. Ukształtowały ją tradycje patriotyczne wyniesione z rodzinnego domu, które doskonale rozwijały się w klimacie romantyzmu, w którego centrum przeżywała młodość. Znała historię procesu Filomatów i Filaretów, czytała ,,Ballady i romanse” oraz ,,Grażynę”. Właśnie ten utwór Mickiewicza wywarł na niej szczególne wrażenie, a jego bohaterka stała się dla niej wzorcem postępowania. Czy myślała, że wieszcz poświęci jej wkrótce jeden ze swoich utworów?

    Równie łatwo rozpoznawalny jak nazwisko jest portret Platerówny, rozpowszechniony dzięki litografii Stręczyńskiego, stworzonej już po śmierci bohaterki. W rzeczywistości jej wygląd mógł być znacznie mniej ujmujący – Ignacy Domeyko, uczestnik powstania, tak ją opisywał w pamiętnikach: „niskiej urody, blada, niepiękna, ale okrągłej, przyjemnej, sympatycznej twarzy, błękitnych oczu, kształtnej, ale niesilnej budowy; była poważną, bardziej surową niż ujmującą w obejściu się, mało mówiąca i spojrzeniem nakazująca dla siebie należne względy i przyzwoitość”.
    Nie brakowało jednak w jej życiu wątków romantycznych, również głęboko powiązanych ze sprawą narodową. O rękę Emilii starał się bogaty Rosjanin – inżynier, który budował warownię u jej krewnych w Krasławiu. Emilia odmówiła, krótko wyjaśniając powody swojej decyzji: „Przecież jestem Polką”.

    Po wybuchu powstania listopadowego nawoływała do podjęcia walki na Litwie, jednak jako kobieta nie została dopuszczona do narad komitetu kierującego w Wilnie. Możliwość włączenia się do walki powstała dopiero 5 marca 1831 r., gdy Juliusz Grużewski wyparł Rosjan z Rosień, dając tym samym hasło do powstania na Litwie. Emilia natychmiast obcięła długie włosy, kazała sobie i swej przyjaciółce Marii Prószyńskiej uszyć stroje męskie i uzbrojona w pistolety i sztylet wyruszyła walczyć w powstaniu.

    Czytaj więcej: Wędrówki ulicami wileńskimi: Emilia Plater — polska Joanna d’Arc

    W czerwcu uczestniczyła w spotkaniu kilku partii litewskich z zagonem kawaleryjskim przybyłym z Królestwa Polskiego pod dowództwem gen. Dezyderego Chłapowskiego. Chłapowski nadał jej honorowy stopień kapitana i powierzył jej dowództwo 1 kompanii 1 Pułku Piechoty Litewskiej, przemianowanego następnie na 25 Pułk Piechoty Liniowej i… poprosił, by wróciła do domu. Platerówna nie zamierzała go jednak słuchać. Na rezygnację z walk nie zdecydowała się także wtedy, gdy sam generał Chłapowski postanowił złożyć broń i przekroczyć granicę Prus Wschodnich. Oświadczyła wówczas: „Lepiej byłoby umrzeć, niż skończyć takim upokorzeniem”. W celu kontynuowania walki postanowiła wraz z Raszanowiczówną i kuzynem Cezarym Platerem przedostać się do Warszawy.

    Trudy wędrówki okazały się jednak dla niej zbyt duże. Zmarła w dworze Ignacego Abłamowicza w Justianowie w ówczesnym powiecie sejneńskim, mimo troskliwej opieki, którą została otoczona, 23 grudnia 1831 r. Zwłoki jej zostały przewiezione do Kopciowa w dobrach Abłamowiczów i pochowane na miejscowym cmentarzu. Nie tylko Mickiewicz nadał tej śmierci znaczenie symboliczne. „Dusza jej bohaterska była tak ściśle połączona z losami Polski, że upadku ojczyzny nie mogła ona przeżyć i pozostawiająca wątłe ciało, które zamieszkiwała, uleciała do niebios, pozostawiając po sobie żal, szacunek i podziwianie Polaków” – pisał Michał Pietkiewicz, jeden z uczestników powstania na Litwie.

    Czytaj więcej: 190 lat temu wybuchło Powstanie Listopadowe

    Platerówna nie była jedyną kobietą, która zaangażowała się czynnie w powstanie. Barbara Czarnowska, „dziewczyna dzielna, odważna, nie znająca co to strach na polu bitwy” w powstaniu zasłynęła jako kawalerzystka i została pierwszą kobietą podoficerem w regularnej Armii Polskiej, a za swoje zasługi i odwagę otrzymała jako trzecia kobieta w historii odznaczenie Virtuti Militari. Pochodząca ze Żmudzi Antonina Tomaszewska, jako podporucznik regularnego korpusu jazdy żmudzkiej, odznaczyła się w kilku bitwach… Bohaterek było znacznie więcej, ale legenda powstała tylko jedna.






    Więcej od autora

    Wileński teatr komentuje rzeczywistość. Mrożek wciąż aktualny

    Sławomir Mrożek należy do autorów, po których Polski Teatr Studio sięga najczęściej. W repertuarze teatru znalazły się już takie spektakle, jak: „Serenada”, „Wdowy”, „Krawiec”, „Zabawa”, „Emigranci” i „Pieszo”. – Tym razem TVP Wilno zaproponowało nam po raz kolejny przygotowanie spektaklu...

    „Wyższe wykształcenie jest wartością samą w sobie”. Absolwenci wileńskiej filii UwB otrzymali dyplomy

    „W tym roku świętujemy 15-lecie Filii Uniwersytetu w Białymstoku. Tej rocznicy będzie poświęcona specjalna wrześniowa konferencja, którą przygotowujemy. Chciałem zaznaczyć, że się ciągle rozwijamy” — powiedział podczas uroczystości dyrektor Filii Uniwersytetu w Białymstoku w Wilnie Wydziału Ekonomiczno-Informatycznego, dr hab....

    100 lat „Słowa”: To fenomen, który zdecydowanie przerósł ramy Wilna

    Gazeta powstała jako lokalny opiniotwórczy dziennik wydawany w Wilnie, postrzegany jako organ prasowy monarchistów, konserwatystów i litewskiego ziemiaństwa skupionych w Stronnictwie Prawicy Narodowej, a następnie po 1926 r. w Organizacji Zachowawczej Pracy Państwowej. Konserwatywnie i zachowawczo Początek dało jej środowisko tzw....

    Kraszewski — najbardziej litewski z polskich romantyków

    — Nie ma wątpliwości, że jest to twórca niezwykle ważny z perspektywy litewskiej literatury i kultury. Zauważyli to już przywódcy XIX-wiecznego litewskiego ruchu narodowego, określając go jako twórcę litewskiego eposu narodowego — mówi dr Irena Fedorowicz z Uniwersytetu Wileńskiego. Urodził...