Więcej

    Wileńskie ślady polskich romantyków: Kazimierz Jelski, mistrz dłuta

    Czytaj również...

    Jest kilku wybitnych Polaków, z którymi przede wszystkim kojarzy się epoka polskiego romantyzmu. Jednak romantyzm to nie tylko poezja i muzyka. W tym czasie w Wilnie mieszkali i tworzyli artyści malarze, uczeni, architekci, rzeźbiarze. Do tej plejady należy m.in. Kazimierz Jelski (1782–1867), polski architekt, malarz i rzeźbiarz.

    Kazimierz Jelski wykonał posągi czterech proroków do ołtarza głównego w kościele św. św. Piotra i Pawła
    | Fot. Marian Paluszkiewicz

    Romantyzm odmierza swój czas od momentu ukazania się w 1822 r. w Wilnie I tomu „Poezyj” Adama Mickiewicza, zawierającego słynne „Ballady i romanse”. – Nie każda epoka może się poszczycić tak wielkimi osobowościami, które współtworzyły ten nurt w kulturze. Obok Adama Mickiewicza umieszczani są zazwyczaj Juliusz Słowacki, Zygmunt Krasiński i, zauważony nieco później, Cyprian Kamil Norwid. W Wilnie, które stało się kolebką romantyzmu, mieszkali w swoim czasie Józef Ignacy Kraszewski i Władysław Syrokomla, twórcy, których także w wielkim stopniu inspirowały pierwiastki romantyczne. Polską muzykę romantyczną reprezentują m.in. tak słynni kompozytorzy, jak Fryderyk Chopin czy, związany też z Wilnem, Stanisław Moniuszko – mówi „Kurierowi Wileńskiemu” dr Halina Turkiewicz, filolog i historyk literatury polskiej.

    Czytaj więcej:Wileńskie ślady polskich romantyków: Onufry Pietraszkiewicz

    Rzeźbił figury świętych i osób świeckich

    Kazimierz Jelski urodził się w Ejsmontach koło Grodna w rodzinie rzeźbiarza Karola Jelskiego (?–1824). Pierwsze nauki pobierał u ojca. Studiował malarstwo i architekturę. Uczęszczał na wykłady Franciszka Smuglewicza i Jana Rustema. Dalsze studia odbywał w Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu.

    Od 1811 r. aż do zamknięcia uniwersytetu w Wilnie był profesorem rzeźby na tej uczelni. Wykształcił wielu cenionych rzeźbiarzy, współpracował z wieloma znanymi wileńskimi artystami. Jego uczniami byli Kanuty Rusiecki, Wincenty Smokowski, Mark Antokolski.

    Kazimierz Jelski wykonywał przede wszystkim klasycystyczne rzeźby i płaskorzeźby sakralne i nagrobkowe, a także popiersia i medaliony znanych osób polskiej kultury i postaci historycznych. Jego dziełem są m.in.: płaskorzeźba na frontonie kościoła ewangelicko-reformowanego w Wilnie, dekoracja rzeźbiarska nagrobka Hieronima Stroynowskiego w kościele św. św. Janów, wystrój rzeźbiarski Sali Kolumnowej na uniwersytecie. Wykonał też posągi czterech proroków do ołtarza głównego w kościele św. św. Piotra i Pawła.

    Kazimierz Jelski (ur. 1782 w Ejsmontach koło Grodna, zm. w marcu 1867 w Wilnie) − polski architekt i rzeźbiarz
    | Fot. wikipedia

    Czterej prorocy

    „W dowolnym kościele ołtarz główny nie tylko podkreśla jego piękno, ale też zwykle bywa akcentem najbardziej wymownym. Tu uderza nas brak ołtarza głównego. A miał być przecież uhonorowaniem bujnie nagromadzonych tu arcydzieł – stiuków. Dziś mamy obraz pędzla Franciszka Smuglewicza przedstawiający pożegnanie św. św. Piotra i Pawła przed śmiercią męczeńską oraz figury czterech proroków – Daniela, Jeremiasza, Izajasza, Eliasza – dłuta Kazimierza Jelskiego. (…) Jeszcze za życia fundatora, hetmana Michała Kazimierza Paca, we Włoszech został zamówiony przepiękny ołtarz o kryształowych kolumnach, który w drodze z Holandii do Gdańska zatonął. O tym wydarzeniu przypomina dziś kryształowy żyrandol w kształcie łodzi” – pisze Liliana Narkowicz w książce „Kościół św. św. Piotra i Pawła w Wilnie”.

    Prorok Daniel znany jest głównie z tego, że prawie 500 lat wcześniej przepowiedział przyjście Jezusa Chrystusa i spustoszenie świątyni w Jerozolimie. Prorok Jeremiasz znalazł się w więzieniu za przepowiednię rychłego zburzenia Jerozolimy i nawoływania zmiany trybu życia.

    W Księdze proroka Izajasz natrafimy na najwięcej odniesień do Ewangelii z całego Starego Testamentu. Przepowiedział, że Mesjasz narodzi się z dziewicy i zwać się będzie Emanuel, czyli „Bóg z nami”. Uleczy ślepych i głuchych, przyjmie na siebie grzechy ludzkie, poniesie śmierć cichy jak baranek. Prorok Eliasz cierpiał za prawdę ukazywaną błądzącym. Przez 40 dni i nocy szedł przez puszczę do góry Pańskiej o mocy chleba podawanej przez anioła.

    Fronton katedry

    Ojciec Kazimierza Jelskiego, Karol Jelski, około 1792 r. wykonał drewniane rzeźby św. Stanisława, św. Heleny i św. Kazimierza wieńczące portyk katedry. Rzeźby te były zniszczone przez Sowietów w 1950 r. Zostały zrekonstruowane przez litewskiego rzeźbiarza Stanislovasa Kuzmę. Posągi trzech świętych, patronów Polski, Rusi i Litwy, wróciły na Katedrę wileńską w 1997 r.

    – Było to historyczne wydarzenie w życiu miasta i Kościoła. Rzeźby powstawały w nieczynnym wówczas kościele św. Bartłomieja na Zarzeczu, spełniającego funkcję pracowni rzeźbiarskiej – opowiada historyk Paweł Giedroyć.

    Wiadomo jest, że biały posąg św. Heleny waży ok. 800 kg i ma wysokość 6 m. Wysokość krzyża, który trzyma w rękach, sięga prawie 10 m.

    Czytaj więcej: Wileńskie ślady polskich romantyków: Tomasz Zan

    Dwudziestowieczny rekonstruktor

    Warto wspomnieć, że Stanislovas Kuzma (1947–2012) był jednym z najbardziej wszechstronnych rzeźbiarzy swojego pokolenia. Jego prace można podziwiać w wielu zakątkach Wilna. Jedną z pierwszych jego prac jest rzeźba rycerza-strażnika, która zdobi dawny pałac Umiastowskich przy ul. Trockiej. Dawniej stała tu rzeźba św. Krzysztofa, patrona Wilna, którą po II wojnie światowej usunięto. Rycerz zajął jej miejsce w 1973 r.

    Kuzma jest też autorem rzeźby „Trzy muzy” ustawionej w 1981 r. nad głównym wejściem do Litewskiego Narodowego Teatru Dramatycznego. Jednym z ostatnich dzieł artysty jest popiersie z białego greckiego marmuru wielkiej księżnej Litwy i królowej Polski Barbary Radziwiłłówny. Rzeźba powstała na podstawie rekonstrukcji wizerunku królowej według jej ocalałej czaszki. Znajduje się w Muzeum Narodowym – Pałacu Wielkich Książąt Litewskich.


    Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym „Kuriera Wileńskiego” nr 21 (62) 28/05-03/06/2022

    Więcej od autora

    Kościół św. Anny — perła płomienistego gotyku

    Kościół św. Anny (ul. Maironio 8) to jeden z najsłynniejszych, a może nawet najsłynniejszy zabytek Wilna. Gotycka świątynia została wybudowana dokładnie przed 520 laty. — Jest dziełem późnego tzw. płomienistego gotyku, mającego niewiele sobie równych na świecie. Dotrwał do naszych...

    Spotkali się absolwenci legendarnej ,,Piątki”

    W niedzielę, 26 czerwca spotkali się absolwenci legendarnej „Piątki”. Od pierwszego spotkania w 2008 r., na które przybyło ponad 100 osób z różnych zakątków Wileńszczyzny oraz z Polski, Hiszpanii, Anglii, Stanów, minęło 15 lat. Spora grupa dawnych koleżanek i kolegów...

    Tydzień poświęcony opiece nad dziećmi

    W pierwszą niedzielę lipca na Litwie obchodzony jest Dzień Opiekuna. W ramach obchodów odbędzie się szereg wydarzeń skierowanych do dorastających bez rodziców dzieci oraz obecnych i przyszłych opiekunów. Zaplanowane są spotkania, wykłady i piknik. Wydarzenia będą odbywały się przez...

    Wileńskie ślady polskich romantyków: Józef Strumiłło. Upiększał miasto kwiatami

    Pierwszym miejscem, które zdobiły rośliny Józefa Strumiłły, były kwitnące ogrody na przedmieściach Wilna. Dziś przypominają o tym tylko nazwy ulic – Sadowa i Kwiatowa – przebiegających w okolicach dworca. Gdy Adam Mickiewicz przygotowywał do druku „Ballady i romanse”, Józef Strumiłło...