Większa rola działań ratowniczych
Przyjęte projekty zakładają zmianę nazwy ustawy na ustawę o bezpieczeństwie przeciwpożarowym i działaniach ratowniczych oraz rozszerzenie jej zakresu o kwestie ratownictwa. Celem jest prawne uregulowanie działań związanych z ratowaniem ludzi i mienia oraz stworzenie spójnego systemu zapobiegania pożarom.
System ma obejmować współpracę instytucji państwowych, samorządów, organizacji pozarządowych oraz społeczeństwa. Minister spraw wewnętrznych będzie odpowiadał za zatwierdzanie państwowego planu zapobiegania pożarom.
Zmiany wynikają m.in. z rosnącej liczby akcji ratowniczych, które od 2019 r. przewyższają liczbę działań gaśniczych. Dotychczasowe przepisy nie uwzględniały w pełni takich interwencji.
„Służby przeciwpożarowe muszą być gotowe do skutecznego działania — reagowania na pożary na dużą skalę, działania w trudnych sytuacjach, zapewniając gaszenie pożarów oraz ratowanie ludzi i mienia. Poprzez zmiany zatwierdzone przez rząd dążymy do stworzenia warunków dla spójnej sieci jednostek straży pożarnej na wszystkich szczeblach, większej skuteczności systemu oraz lepszego zapewnienia ochrony mieszkańców i ich mienia” — powiedział Władysław Kondratowicz, minister spraw wewnętrznych.
Nowa organizacja
Istotnym elementem reformy jest przebudowa sieci jednostek straży pożarnej. Obecnie w Litwie działa 269 jednostek samorządowych oraz 93 jednostki państwowe, a ich rozmieszczenie opiera się głównie na uwarunkowaniach historycznych.
Nowe przepisy przewidują optymalizację sieci w oparciu o ocenę ryzyka i obiektywne kryteria. Za ustalanie liczby i rozmieszczenia jednostek odpowiadać będzie dyrektor Departamentu Ochrony Przeciwpożarowej i Ratownictwa.
Projekt zakłada również zaostrzenie odpowiedzialności administracyjnej za naruszenia przepisów przeciwpożarowych. Dotychczasowe kary uznano za nieadekwatne i nieskuteczne.
Funkcjonariusze zyskają prawo do rejestrowania przebiegu kontroli przy użyciu sprzętu audio-wideo. Ma to zwiększyć przejrzystość działań, ograniczyć ryzyko korupcji i ułatwić dokumentowanie naruszeń.
Prewencja i wsparcie systemowe
Zmiany obejmą także budynki wielorodzinne — doprecyzowane zostaną obowiązki zarządców części wspólnych. Przewidziano również rekompensaty dla osób i organizacji za straty poniesione podczas akcji ratowniczych.
Na wdrożenie reform w latach 2027-2029 planuje się przeznaczyć dodatkowo 11,82 mln euro. Środki mają trafić m.in. na sprzęt, wzmocnienie służb samorządowych oraz działania prewencyjne.
Choć w latach 2019-2023 liczba ofiar śmiertelnych pożarów na 100 tys. mieszkańców spadła ponad trzykrotnie, Litwa nadal należy do krajów o najwyższym wskaźniku w Unii Europejskiej. Główną przyczyną pozostaje nieostrożne palenie tytoniu. Rząd podkreśla, że dalsze wzmacnianie prewencji i odpowiedzialności instytucji jest kluczowe dla poprawy bezpieczeństwa.
Zmiany mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r., a część przepisów dotyczących pracowników — 1 lipca przyszłego roku.
