Na Litwie działalność na własny rachunek prowadzi 413,7 tys. mieszkańców, a co miesiąc dołącza do nich ponad 5 tys. nowych osób. Od terminowego opłacania składek zależy dostęp do świadczeń chorobowych, macierzyńskich, ojcowskich, opiekuńczych oraz przyszłej emerytury.
Jakie składki płacą samozatrudnieni
Osoby prowadzące działalność na własny rachunek opłacają składki na państwowe ubezpieczenie społeczne (VSD, valstybinis socialinis draudimas) oraz obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne (PSD, privalomasis sveikatos draudimas). Dzięki nim nabywają prawo do świadczeń socjalnych, m.in. emerytury, zasiłków chorobowych, macierzyńskich, ojcowskich, świadczeń na opiekę nad dzieckiem oraz usług opieki zdrowotnej.
Obowiązek ten dotyczy także osób, które równolegle pracują na podstawie umowy o pracę, studiują lub są ubezpieczone ze środków państwowych. Dochody z działalności trzeba zgłaszać i opłacać od nich należne składki.
Stawki zależą od rodzaju działalności. Osoby prowadzące działalność indywidualną płacą składki VSD według stawki 12,52 proc. Członkowie małych spółek, właściciele jednoosobowych działalności gospodarczych lub faktyczni członkowie spółek rolniczych płacą 13,83 proc., ponieważ obejmuje ich także ubezpieczenie od bezrobocia. Jeśli dana osoba gromadzi środki na dodatkową emeryturę, do stawki VSD dolicza się 3 proc.
Składka PSD wynosi 6,98 proc. od ustalonej podstawy. W 2026 r. minimalna miesięczna składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 80,48 euro.
Od jakich dochodów liczone są składki
Dochód podlegający opodatkowaniu to kwota pozostająca po odliczeniu dopuszczalnych kosztów. W działalności indywidualnej składki VSD i PSD oblicza się od 90 proc. dochodu podlegającego opodatkowaniu.
Jeśli osoba nie gromadzi dokumentów potwierdzających wydatki, za koszty uznaje się 30 proc. przychodów.
Przykładowo, przy przychodzie 1 500 euro i zastosowaniu 30 proc. kosztów dochód podlegający opodatkowaniu wynosi 1 050 euro. Podstawa składek to 90 proc. tej kwoty, czyli 945 euro.
Inaczej liczone są składki członków małych spółek — od 50 proc. kwoty wypłaconej na potrzeby osobiste. Jeśli członek MB wypłaci 2 tys. euro, podstawa składek wyniesie 1 tys. euro.
Składki VSD można płacić raz w roku albo co miesiąc. Roczne rozliczenie jest popularne, ale oznacza, że prawo do świadczeń może zostać potwierdzone dopiero po zadeklarowaniu dochodów i opłaceniu składek. Comiesięczne opłacanie VSD pozwala szybciej uzyskać świadczenia w razie choroby lub macierzyństwa.
Aby osoba samozatrudniona była uznana za ubezpieczoną na wypadek choroby i macierzyństwa, musi do końca miesiąca opłacić składki VSD oraz do 15. dnia następnego miesiąca złożyć w SoDrze zgłoszenie SAV za poprzedni miesiąc.
Jak sprawdzić ubezpieczenie
Aby korzystać z ubezpieczenia społecznego lub zdrowotnego, trzeba opłacać składki i nie mieć zaległości. Jeśli powstał dług, wpłaty są najpierw przeznaczane na jego pokrycie, a dopiero później na bieżące składki.
Do świadczeń potrzebny jest też wymagany staż. Przy zasiłku chorobowym wymagane są co najmniej trzy miesiące stażu w ciągu ostatnich 12 miesięcy albo 6 mies. w ciągu ostatnich 24 miesięcy. Przed urlopem macierzyńskim kobieta musi mieć co najmniej 12 mies. stażu w ciągu ostatnich 24 mies.
Informacje o ubezpieczeniu społecznym można sprawdzić na osobistym koncie w SoDrze, w zestawieniu REP.03. Status obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego jest dostępny na stronie Państwowej Kasy Chorych.
