Więcej

    Wędrówki ulicami wileńskimi: Andrzej Wolan, humanista z epoki Batorego

    Czytaj również...

    Na skwerku pomiędzy gmachem ministerstwa i kościołem św. Michała znajdował się zbór kalwiński Fot. Justyna Giedrojć
    Na skwerku pomiędzy gmachem ministerstwa i kościołem św. Michała znajdował się zbór kalwiński Fot. Justyna Giedrojć

    Andrzej Wolan urodził się ok. 1530 r. w zachodniej Wielkopolsce. Tak się potoczyły jego losy, że znalazł się w Wilnie. Dziś jedna z najbardziej urokliwych i ciekawych pod względem historycznym uliczek wileńskich nosi jego imię (A. Volano g-vė). W swoich dziejach zmieniała ona niejednokrotnie nazwę: Pokrowska , Św. Michalska III , Wolana, Oświaty (Švietimo).

    Jedna z najkrótszych uliczek starówki (długość 70 metrów) jest szczelnie zabudowana, ale należy do niej tylko jeden budynek Ministerstwa Oświaty i Nauki Litwy. Fasady innych domów wychodzą na przyległe uliczki, dlatego mają inne adresy.
    W miejscu, gdzie dziś jest skwerek, znajdował się zbór kalwiński. W 1639 roku wypuszczono z niego kilka strzał w kierunku pobliskiego katolickiego kościoła św. Michała.

    Jedna ze strzał utkwiła w obrazie na fasadzie świątyni. Jak pisze Juliusz Kłos: „…powstał tumult, studenci akademii w obronie zakonnic urządzili „pogrom” kalwinów, uśmierzony dopiero przez straż marszałkowską; sprawa oparła się o sejm i o króla Władysława IV, który nakazał kalwinom przenieść się poza wały miejskie , a zbór dawny zburzyć do fundamentów”.
    Decyzją władz miejskich zbór przeniesiono poza mury miasta na ulicę Zawalną (Pylimo). Obecny zbór murowany wzniesiono wg projektu Karola Podczaszyńskiego w latach 1830-1835.

    Wileńscy kalwini modlili się w świątyni do 1945 roku, po włączeniu Wilna w skład ZSRR kościół zamieniono na kino „Kronika”. Po 1991 został zwrócony lokalnej parafii reformowanej.

    Ciekawe są dzieje budynku, w którym mieści się dziś siedziba Ministerstwa Oświaty i Nauk Litwy. W miejscu tym w XVI wieku stał pałac Hornostaja, należący później do Radziwiłła Rudego. Przekazał on posesję ewangelikom reformowanym. Budynek został częściowo zniszczony przez katolików, obwiniających ewangelików o ostrzał kościoła pw. św. Michała.

    Z ulicy Wolana roztacza się malowniczy widok na zaułek Literacki Fot. Justyna Giedrojć
    Z ulicy Wolana roztacza się malowniczy widok na zaułek Literacki Fot. Justyna Giedrojć

    Wielokrotnie go przebudowano pod kierunkiem znanych architektów wileńskich m. in. Michała Szulca i Juliusza Kłosa. W XIX wieku pałac należał do Kolegium Chemicznego Uniwersytetu Wileńskiego. Wielka, okrągła dwupiętrowa sala wykładowa została zbudowana specjalnie dla wykładów słynnego chemika Jędrzeja Śniadeckiego. Na piętrze natomiast było mieszkanie i pracownia znanego artysty malarza Franciszka Smuglewicza. Tu też zakończył on swój żywot.

    Andrzej Wolan, zwany „papieżem kalwinów litewskich”, studiował we Frankfurcie nad Odrą i w Królewcu. Był sekretarzem Mikołaja Radziwiłła Rudego, następnie królów: Zygmunta Augusta, Stefana Batorego, Zygmunta III. Jak podaje Przewodnik Encyklopedyczny „Literatura Polska” był: „używany do ważnych zleceń dyplomatycznych. Wybitny polemista, zwalczał Kościół rzymski i arian, a propagował zasady wyznania reformowanego (głośne polemiki z Piotrem Skargą, który próbował go nawrócić na katolicyzm), autor pism politycznych, w których bronił wolności obywatelskiej, wzięty mówca. Pisał w języku łacińskim wytwornym stylem”.

    Tomas Venclova określił Andrzeja Wolana w następujący sposób: „Humanista z epoki Batorego, który pozostawił około trzydziestu książek propagujących reformację i równość stanów…”. Najsłynniejszy jego traktat „O wolności rzeczypospolitej albo szlacheckiej” (przekład z łaciny) zawiera żądanie większych praw dla włościan, szczególnie wywyższani są mieszczanie. Szlachtę Wolan porównywał do złotego pierścienia, mieszczan — do klejnotu w złocie.
    Andrzej Wolan zmarł w 1610 roku w Bijuciszkach pod Oszmianą (teren Białorusi).

    Afisze

    Więcej od autora

    Do odważnych świat należy! Oto Karolina Kluk-Limanowska

    Poznałyśmy się w Brukseli, gdzie odbywałaś praktykę w Parlamencie Europejskim. Jak trafiłaś do jednej z najważniejszych instytucji na świecie? Wyjazd do Brukseli był raczej spontaniczną decyzją. Byłam na czwartym, ostatnim roku studiów na Uniwersytecie w Limerick w Irlandii i równolegle...

    Klasztor bazylianów: dziedzictwo i ostoja

    Obiekt dziedzictwa kulturowego Zaplanowana jest renowacja posadzki i wystroju wnętrza od strony południowej w kościele pw. Świętej Trójcy oraz remont dzwonnicy. „Zespół klasztorny bazylianów to nie tylko obiekt dziedzictwa kulturowego, to duch dawnych czasów oraz ogrom historii. Jest to także miejsce,...

    Koronawirus nie ustępuje

    „Czujemy, że jesteśmy dobrze przygotowani i odrobiliśmy lekcję pandemii. Choć sytuację traktujemy spokojniej, musimy wiedzieć, że choroba COVID-19 nigdzie nie zniknęła. Już można spodziewać się pogorszenia sytuacji, ponieważ w tym sezonie powstaje dodatkowe zagrożenie zakażenia na COVID-19 i grypę...

    W Wilnie mieszały się tradycje i obyczaje

    Aleję Giedymina tradycyjnie zajęli mistrzowie rzemiosła, kulinarnych specjałów, pieśni i tańców. Zespoły folklorystyczne zaprezentowały piękno kultur narodów zamieszkujących Litwę. Wystąpiły też polskie zespoły pieśni i tańca „Wilia” i „Rudomianka”. Na placu Katedralnym odbyły się targi edukacyjne szkół polskich Litwy,...