Więcej

    13 stycznia godzina po godzinie — jak gąsienice przegrały z pragnieniem wolności

    Czytaj również...

    W nocy z 12 na 13 stycznia Wilno wypełnił huk armat. Pod wieżą telewizyjną i siedzibą ówczesnej Rady Najwyższej Republiki Litewskiej czuwał tłum. Sytuacja zmieniała się z minuty na minutę — kadłub Litwy musiał znieść jeszcze jedną falę.

    Mężczyzna z trójkolorową flagą Litwy biegnie obok sowieckiego czołgu.
    Zdjęcie z nocy 13 stycznia 1991 roku
    Przeciwko niewinnym ludziom skierowano lufy. Sowieci pokazali, do czego mogą się posunąć
    | Fot. KAM

    Bandyckie siły niecierpiące sprzeciwu wytoczyły swój jedyny rzeczywisty argument — z żelaza. Czołgi wypełzły na ulice, z megafonów sączyły się kłamstwa, a żołnierze pluli ołowiem.

    2:00

    Padły pierwsze strzały armat czołgów. Zaatakowano siedzibę Radia i Telewizji Litwy na ulicy Konarskiego. Mimo wcześniejszych zapewnień sowieckich dygnitarzy, że wojskowi będą używali ślepych naboi, na ścianach widoczne były ślady kul po oddanych w tłum seriach.

    Pierwsze doniesienia o strzelaniu do gapiów w oknach.

    Sowieccy żołnierze użyli gazu i petard. Od huku czołgowych dział posypały się szyby.

    2:30

    Do wileńskiej kostnicy na ul. Polocko przywieziono pierwszą ofiarę czerwonych żołdaków. Tożsamość jeszcze nie jest znana.

    3:10

    Zastępca ministra spraw wewnętrznych Petras Liubertas dowodzący obroną policji rozkazuje policji być w tłumie i pomagać ludziom, pilnować, aby nie przybyło nowych ofiar. Uspokaja funkcjonariuszy i nakazuje nie strzelać obawiając się, że to oznaczałoby początek wojny domowej.

    Pod siedzibą Najwyższej Rady Republiki Litewskiej (dzisiejszy budynek Sejmu) już jest ponad 40 tys. ludzi. Tłum stale rośnie.

    3:40

    W kostnicy jest już 9 ciał z licznymi ranami postrzałowymi. Jedna ofiara gąsienic czołgu. Udało się ustalić tylko trzy nazwiska ofiar.

    4:00

    Do redakcji dziennika „Respublika” zgłosił się zakrwawiony dziennikarz, który opowiedział o obronie wieży telewizyjnej przed czołgami. Był świadkiem zastrzelenia protestujących.

    4:15

    Rząd Republiki Litewskiej ogłasza, że nie zawiesi działalności w warunkach aktywnej okupacji przez Armię Sowiecką.

    4:55

    Minister ochrony zdrowia Juozas Olekas informuje, że ofiar śmiertelnych jest już 7, ponad sto osób rannych, wielu w stanie ciężkim.

    4:59

    Departament Ochrony Kraju wydaje komunikat, w którym informuje, że grupy cywilnie ubranych osób będą próbowały zagarnąć budynek Najwyższej Rady Republiki Litewskiej (dzisiejszy Sejm). Prosi ludzi zgromadzonych przed budynkiem o cofnięcie się o 200 metrów, ale pozostanie w zwartej grupie.

    5:05

    Zastępca ministra ochrony zdrowia Algimantas Blažys poprosił o to, aby każdy kto ma możliwość, przekazał dla świata zachodniego następującą informację: Litwa najpilniej potrzebuje zamienników krwi, zestawów transfuzji krwi, gaz, środków przeciwbólowych.

    5:09

    Minister ochrony zdrowia Juozas Olekas informuje, że w szpitalach przebywa 108 rannych.

    5:10

    Według Audriusa Butkevičiusa, dyrektora generalnego Departamentu Ochrony Kraju, 11 osób zginęło, 108 zostało rannych. Minister spraw zagranicznych Algirdas Saudargas został poproszony o sformowanie rządu na uchodźstwie.

    5:11

    Wiadomo, że zajęto Ministerstwo Finansów. W rządzie omawiana jest kwestia przekazania władzy dla ministra spraw zagranicznych Algirdasa Saudargasa, który w tym momencie przebywał w Warszawie w Polsce. Tam też miał utworzyć uchodźczy rząd.

    Po przekazaniu uprawnień Algirdasowi Saudargasowi do tworzenia rządu po upadku rządu krajowego, minister oświadczył, że w razie konieczności rząd taki powoła.

    „Jeżeli z tego pełnomocnictwa skorzystam, to zobowiążę się do prowadzenia walki poza krajem” — oznajmił litewski minister.

    5:20

    Ówczesny minister ochrony zdrowia Juozas Olekas zwraca się do światowych organizacji pomocy z prośbą o leki, opatrunki, sprzęt chirurgiczny i środki przeciwbólowe.

    5:27

    Pojawia się zaktualizowana informacja o pierwszych ofiarach czerwonego terroru: 11 osób przepłaciło wolność życiem, ponad sto osób rannych. Rząd litewski wysyła w świat prośbę o pomoc.

    Czytaj więcej: 13 stycznia: dzisiaj też stanęliby do walki…

    5:32

    Wydano odezwę do narodu: osoby mogące ruszyć pod budynek łączy telekomunikacyjnych w Kownie na alei Savanorių prosi się o mobilizację.

    5:33

    Apel do żołnierzy Armii Sowieckiej zbliżających się do radiofonicznej stacji nadawczej w Kownie: zaniechać działań i nie strzelać do bezbronnych ludzi.

    5:42

    Mimo nagłego pogorszenia jakości łącza radiowego, komunikaty nadawane są w różnych językach.

    5:47

    Docierają wieści, że rząd norweski usłyszał litewskie wołanie o pomoc. Zwrócił się do Rady Bezpieczeństwa Organizacji Narodów Zjednoczonych. Wiadomo, że rząd Rzeczpospolitej Polskiej wydał oświadczenie. Jego treść jeszcze nie jest znana.

    Czytaj więcej: Oświadczenie Rządu RP sprzed 30 laty — Polska stanęła obok Litwy

    6:25

    W radiu przez telefon polscy dziennikarze oświadczają, że rząd polski potępia wojskowe działania ZSRS. Oficjalne oświadczenia zostały nadane do wielu krajów i rządów świata.

    7:40

    Przechwycono rozmowę w języku rosyjskim prowadzoną na falach radiowych.

    „Północne miasteczko… Trójka ósemka… Powiedzieli «start», stołeczny chłopak, zrozumiałeś mnie?” — pytał nieznajomy głos na kanale radiowym.

    „Zrozumiałem” — głos doczekał się odpowiedzi.

    10:35

    Pod Sejm przez podziemny tunel przyjechało 30 pojazdów opancerzonych i 7 czołgów.

    12:00

    Rozbrzmiewają dzwony kościelne na całej Litwie — kraj opłakuje swoich bohaterów.

    21:15

    Vytautas Landsbergis oświadczył, że udało się osiągnąć porozumienie z wojskowymi. Nie będzie wcześniej ogłoszonej godziny policyjnej, a w przyszłą noc nie będzie żadnych działań wojskowych.

    Koniec daleko

    Choć noc 13 stycznia była decydująca i strwożyła serca wolnych ludzi, nie złamała narodu — ale to nie był kres kłopotów. Na opuszczenie Litwy przez wojska sowieckie należało zaczekać, i to nawet dłużej, niż czekać trzeba było na upadek czerwonego olbrzyma o glinianych nogach.

    Miesiącami jeszcze będą ciągnęły się zbrojne zatrzymania deputowanych, wyłapywanie młodzieży do wojska sowieckiego. Jednak już nie była to Litwa posłuszna i chyląca się przed batem — ta Litwa stała dumnie wyprostowana.


    Na podst.: archiwa, inf. własne, LRS

    Więcej od autora

    Wizyta delegacji KPRM i MSZ Polski w redakcji „Kuriera”

    Goście zapoznali się z pracą redakcji, jej wynikami, jak i wyzwaniami, którym „Kurier” musi stawić czoła. Szczególne zainteresowanie przedstawicieli państwa polskiego wzbudził temat współpracy lokalnych środowisk medialnych oraz drzemiący w niej potencjał. Docenione zostały starania „Kuriera” w utrzymywaniu stałego...

    Akty do Ustawy o pisowni nazwisk. AWPL-ZChR nie zagłosował za koniecznymi poprawkami

    Jedna poprawka dotyczy wpisu o narodowości w rejestrze — bo na jego podstawie można żądać oryginalnego zapisu imienia i nazwiska. Druga poprawka precyzuje porządek prawny pisowni nazwisk w dokumentach. W przypadku obu poprawek posłowie polskiej narodowości głosowali... Różnie. Albo wcale.

    Tomaszewski mówi o okupacji, Jedziński chce sojuszu Polski z Rosją. To nie prima aprilis — to Twoi przedstawiciele

    Chciałbym z okazji Prima Aprilis móc dziś napisać coś zmyślonego i niedorzecznego — na przykład, że niektórzy reprezentanci Polaków na Litwie chcą sojuszu z Rosją, albo że prezes największej organizacji polskiej na Litwie mówi o okupacji — ale tę...

    Za ołowiem idzie kłamstwo. Pięć sposobów na to, jak nie stać się narzędziem propagandy

    Inwazję Rosji na Ukrainę poprzedziła akcja dezinformacyjna. Jak informuje Instytut Badań Internetu i Mediów Społecznościowych, 24 lutego o godz. 9:00 około 300 kont uczestniczyło w masowym ataku informacyjnym. Praktyka działania jest prosta: przygotowaną wcześniej opracowaną treść propagandową wkleja się w komentarzach pod każdym postem dotyczącym działań na Ukrainie.