Obowiązkowa znajomość litewskiego dla cudzoziemców
Od 1 stycznia 2026 roku cudzoziemcy pracujący w litewskim sektorze usługowym będą musieli znać język państwowy co najmniej na poziomie A1. Po dwóch latach pobytu wymagany będzie wyższy poziom – A2. Decyzję w tej sprawie podjął litewski rząd.
Rząd zatwierdził poprawki do opisu kategorii znajomości języka państwowego, rozszerzając dotychczasowy system o czwarty – podstawowy – poziom, odpowiadający poziomowi A1. Zmiany te będą miały bezpośrednie zastosowanie do cudzoziemców, którzy sprzedają towary lub świadczą usługi na Litwie.
„Według przybliżonych obliczeń ministerstwa zmiany mogą dotyczyć około 94 tys. osób. Należy zauważyć, że w przypadku części z tych osób, w zależności od sektora, w którym pracują, może mieć zastosowanie nie podstawowy, ale wyższy poziom znajomości języka, na przykład w przypadku wykonywania zawodu regulowanego przez państwo” — twierdzi ministerstwo.
Nowy wymóg będzie obowiązywał cudzoziemców przez dwa lata od momentu zgłoszenia miejsca zamieszkania w Litwie. Po tym czasie, aby nadal legalnie pracować w sektorze usługowym, będą musieli znać język litewski na poziomie A2.
Jak wygląda poziom A1?
Osoba posługująca się językiem litewskim na poziomie A1 powinna rozumieć i używać znanych, podstawowych zwrotów, przedstawiać się, zadawać proste pytania dotyczące życia codziennego oraz pisać krótkie, nieformalne notatki, np. wypełniać ankiety z podstawowymi danymi osobowymi.
Komunikacja na tym poziomie możliwa jest jedynie w bardzo ograniczonym zakresie i pod warunkiem, że rozmówca mówi powoli i wyraźnie.
Kogo obejmą przepisy?
Przepisy będą miały zastosowanie nie tylko do pracowników usługowych zatrudnionych na stałe, ale także do cudzoziemców posiadających zezwolenie na pracę sezonową. Z obowiązku znajomości języka litewskiego zwolnieni są jedynie obywatele krajów objętych tymczasową ochroną – w praktyce dotyczy to głównie uchodźców z Ukrainy.
W nowelizacji przewidziano także obowiązki dla pracodawców. Osoby fizyczne i prawne będą musiały zapewnić, że ich pracownicy obsługują klientów na odpowiednim poziomie językowym.
System egzaminowania do rozbudowy
Za przeprowadzanie egzaminów z języka litewskiego odpowiada obecnie tylko jedna instytucja – Krajowa Agencja Edukacyjna. W związku z nowymi regulacjami rząd zobowiązał Ministerstwo Oświaty, Nauki i Sportu do opracowania zmian umożliwiających zwiększenie liczby egzaminatorów.
Egzaminy z języka litewskiego na poziomie A1 mają być organizowane co miesiąc, czyli 12 razy w roku, a w razie potrzeby – częściej.
Według szacunków, w latach 2026–2027 egzamin na poziomie A1 mogłoby zdać 16 728 cudzoziemców. Aby przygotować infrastrukturę do obsługi nowych egzaminów, ŠMSM planuje przeznaczyć 200 tys. euro ze swojego budżetu na lata 2026–2027.
Spór o poziom A1
Pierwotnie ustawa miała wejść w życie już w 2026 roku i wymagała znajomości języka litewskiego na poziomie A2. Jednak w maju bieżącego roku wiceminister oświaty Rolandas Zuoza zaproponował, aby wymóg ten obniżyć do poziomu A1, argumentując to brakiem środków finansowych.
„Państwo nie przewidziało dodatkowych 100–200 tys. euro potrzebnych na przeprowadzenie egzaminów” – przypomniał wiceminister, proponując kompromisowe rozwiązanie.
Część środowiska akademickiego nie poparła tej decyzji. Uniwersytety oraz lingwiści zaoferowali własną pomoc w nauczaniu języka litewskiego cudzoziemców, pod warunkiem uznania wydawanych przez nich certyfikatów.
Ilu cudzoziemców przebywa na Litwie?
Z danych Departamentu Migracji wynika, że na początku 2025 roku pozwolenie na pobyt w Litwie miało niemal 218 tys. cudzoziemców. Ponad 77 tys. z nich stanowili obywatele Ukrainy, którzy z uwagi na tymczasową ochronę nie będą objęci nowymi przepisami. Jednak w tym przypadku też przewidziano pewne wytyczne.
W tym tygodniu rząd podjął decyzję o przedłużeniu statusu ochrony do 2027 roku.
W ostatnich dwóch latach kursy języka litewskiego finansowane przez państwo rozpoczęło łącznie ponad 7 tys. osób – wśród nich 84 proc. w 2024 roku i 79% w 2023 roku stanowili Ukraińcy.
Nowe obowiązki – realne wyzwania
Ministerstwo Oświaty, Nauki i Sportu przyznaje, że wdrożenie nowych przepisów będzie dużym wyzwaniem organizacyjnym. Z jednej strony konieczne będzie zwiększenie przepustowości egzaminów, z drugiej – zapewnienie rzeczywistego dostępu do kursów językowych.
Jednocześnie litewskie władze podkreślają, że nowelizacja ustawy o języku państwowym, przyjęta przez Sejm w październiku 2024 roku, jest koniecznym krokiem w stronę integracji cudzoziemców z lokalnym społeczeństwem.
Na razie nie ma planów rozszerzenia wymogu znajomości języka litewskiego na inne sektory poza usługami.
Czytaj więcej: Rekordowa liczba cudzoziemców na litewskim rynku pracy