22 marca 2026 r. na PUTW w Wilnie prof. Romuald Brazis wygłosił bardzo ciekawy wykład o Zbigniewie Oziewiczu — wielkim uczonym, matematyku i humaniście. Mottem wykładu było: „Wiedza o dziele stworzenia, nauka to pora w życiu. Bogu — co Boże, cesarzowi — co cesarskie, gdzie jest granica pomiędzy wiarą i nauką”.
Nocny ślub i ekspatriacja
Zbigniew Oziewicz urodził się 22 sierpnia 1941 r. w Wilnie. Jego rodzice to absolwenci Uniwersytetu Stefana Batorego (USB) w Wilnie. Ojciec, Franciszek Oziewicz, magister matematyki, a matka Zofia Kwass była magistrem fizyki.
Dziadkowie — ziemianie z okolic Święcian. Matka Zofia obroniła i otrzymała stopień magistra z fizyki 15 grudnia 1939 r., a następnego dnia USB zamknięto. W 1940 r. Franciszek Oziewicz i Zofia Kwass nocą wzięli ślub w kościele w Białej Wace, a ślubu udzielił im stryj Franciszka ks. Henryk Oziewicz.
W końcu grudnia 1945 r. rodzina Oziewiczów w ramach ekspatriacji osiadła na Ziemiach Odzyskanych (ob. uzyskanych). Zamieszkali w Inowrocławiu: rodzice i dziadkowie oraz rodzeństwo — Zbigniew i jego młodszy brat Marian oraz 5-ciomiesięczna siostra Barbara.
Aktywna działalność
Wybitnie uzdolniony fizyko-matematycznie Zbigniew w 1964 r. otrzymuje dyplom magistra z wyróżnieniem na uniwersytecie w Leningradzie (ob. Sankt Petersburg), gdzie studiował od 1965 r. Zbigniew, pracownik naukowy Instytutu Fizyki Matematycznej Uniwersytetu Wrocławskiego, następnie, w ramach stypendium był delegowany do Instytutu Badań Jądrowych w Dubnej koło Moskwy. Po obronie doktoratu w 1977 r. pracuje jako stażysta naukowy na uniwersytetach w ZSRS, Szwecji, Szwajcarii i Belgii.
Zbigniew Oziewicz współpracował z redakcją niezależnego „Biutetynu Dolnośląskiego”. Współdziałał z Solidarnością, dążył, aby wojska sowieckie wysłać z Polski do Rosji; w swym mieszkaniu miał lokal kontaktowy oraz zbierał pieniądze na pomoc rodzinom internowanym. Od 1982 r. współorganizator Solidarności Walczącej, członek Rady Politycznej SW i redakcji „Solidarność Walcząca”. W 1982 r. krótko internowany w Grodkowie w Ośrodku Odosobnienia. Nadal pracuje w „Solidarności Walczącej”, w Radiu SW. W lutym 1984 r. został aresztowany i osadzony w więzieniu śledczym. W więzieniu, mając tylko papier i ołówek, napisał rozprawę rehabilitacyjną, to była praca absolutnie samodzielna. Zbigniew w dysertacji napisał podziękowanie naczelnikowi więzienia „za stworzenie warunków do pracy naukowej” i ten zgodził się przekazać Radzie Naukowej Uniwersytetu pracę. Przewód habilitacyjny odbył się pomyślnie, autor otrzymał tytuł doktora habilitowanego.
Prace badawcze
W 1987 r. był aresztowany Kornel Morawiecki, a Zbigniew był współautorem oświadczeń i komunikatów Rady Politycznej SW aż do czasu upadku reżimu Jaruzelskiego.
Prace badawcze profesora dr. hab. Zbigniewa Oziewicza dotyczą czterech bloków tematycznych: stosowana algebra homologiczna, logika i struktury algebraiczne; edukacja matematyczna, konceptualny kategoryczny rachunek różniczkowy i całkowity; konceptualna mechanika kwantowa, logika kwantowa i komputer kwantowy; podejście do teorii względności z pozycji algebry homologicznej jako teorii rywalizującej.
Od 1993 r. Zbigniew Oziewicz profesor Uniwersytetu de Mexico w Meksyku, od 2008 r. prof. w San Antonio (USA). Autor publikacji naukowych z fizyki teoretycznej i matematycznej oraz członek redakcji pięciu międzynarodowych czasopism naukowych.
Zbigniew Oziewicz był laureatem Nagrody Ministerstwa Szkolnictwa Wyższego za doktorat (1971) i nagrody PAN za osiągnięcia w nauce (1985). Odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (2007) z rąk prezydenta Lecha Kaczyńskiego, a 26 czerwca 2016 r. Krzyżem Wolności i Solidarności nadanym przez prezydenta RP Andrzeja Dudę.
Miłość do Wilna
Pod przewodnictwem Zbigniewa Oziewicza corocznie były przeprowadzane międzynarodowe warsztaty w Meksyku. Uczestniczył w radzie programowej Międzynarodowej Konferencji „Nauka i jakość życia” w Wilnie, gdzie promował otwartość nauki i wolność myśli. Jego oryginalne podejście do studiów matematyki poznali również studenci kierunku informatyki na wydziale Ekonomiczno-informatycznym Filii Uniwersytetu Białostockiego w Wilnie. Profesor wykładał w semestrze zimowym 2015/2016, tym złożył hołd mieszkańcom jego rodzinnej i kochanej Ziemi Wileńskiej.
W 2016 r. świętowano 75-lecie prof. dra hab. Zbigniewa Antoniego Oziewicza, naszego sławnego rodaka, życząc mu pełni zdrowia i niegasnącej energii. Profesor kochał Wilno, chętnie tu przyjeżdżał. W Święcanach ciocia pozostawiła mu domek, w którym chętnie przebywał, a do Wilna na wykłady w Wileńskiej Filii Białostockiego Uniwersytetu dojeżdżał wynajmowanym samochodem. Mówił, że ma w głowie podręcznik do matematyki. Nie zdążył jednak go opracować, ponieważ zachorował. Zdiagnozowano u niego szpicaka (rak krwi). W Wilnie nie był ubezpieczony, więc wrócił do Meksyku, gdzie zmarł 8 grudnia 2020 r.
My, słuchacze Polskiego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Wilnie, jesteśmy bardzo wdzięczni prof. Romualdowi Brazisowi za możliwość zapoznania się z naszym rodakiem, uczonym światowej sławy i kochającym Wileńszczyznę.
Następnie Dorota Kondratowicz, odpowiedzialna za pozdrowienia słuchaczy, pozdrowiła wszystkich słuchaczy świętujących urodziny w marcu i wręczyła kwiaty, a nasza gospodyni, Czesia Petkevičienė, zaprosiła wszystkich słuchaczy do świątecznego stołu, gdzie przy lampce wina, herbacie i kawie miło spędziliśmy czas.
Helena Paszuk,
członek zarządu PUTW w Wilnie