Przeprowadzona w lutym tego roku przez „Norstat” reprezentatywna ankieta wykazała, że znaczna część mieszkańców chciałaby, aby polityka migracyjna była bardziej rygorystyczna w stosunku do przybyszów, a posługiwanie się językiem litewskim postrzegają jako jedną z najważniejszych kwestii: nauka i posługiwanie się językiem litewskim, ich zdaniem, zmniejszyłoby napięcia związane z imigracją.
„Każdy mieszkaniec Wilna — w swoim sąsiedztwie, w sektorze usług lub w innych codziennych sytuacjach — ma do czynienia z mieszkańcami o zagranicznym pochodzeniu. Chcieliśmy poznać ich doświadczenia i oczekiwania: czy napotykają jakieś wyzwania, jak się czują i czego oczekują od samorządu. Wyniki ankiety wskazują na wyraźną tendencję — pomimo różnic w wieku czy wykształceniu aż 79 procent respondentów oczekuje bardziej rygorystycznej polityki imigracyjnej wobec imigrantów spoza UE. Nie chodzi tu o sankcje, ale o zasady i jasność, których obecnie brakuje” — mówi mer Wilna Valdas Benkunskas.
Jak podkreśla mer, samorząd może inwestować w integrację, rozszerzać usługi i tworzyć przyjazne środowisko dla przybywających, jednak bez jasnych zasad państwowych staje się to procesem jednostronnym.
„Kiedy brakuje jasnych wymagań, integracja staje się dla przybyszów wyborem, a nie obowiązkiem, przez co część wysiłków traci na skuteczności. Wymaga to wspólnej krajowej wizji w dwóch kierunkach: polityki integracyjnej i migracyjnej. Za pierwszy obszar, obejmujący naukę języka, dostępność usług, informacje i pomoc w włączaniu się w życie miasta, odpowiada Ministerstwo Opieki Społecznej i Pracy, z którym wspólnie opracowaliśmy plan integracji mieszkańców Wilna pochodzenia zagranicznego. Drugi obszar leży w gestii Ministerstwa Spraw Wewnętrznych — to oni powinni regulować przepływy przybywających osób, procedury wydawania zezwoleń na pobyt oraz wymagania wobec imigrantów. Bez jasnego systemu w tej dziedzinie wysiłki samorządów na rzecz integracji nie mogą być w pełni skuteczne” — dodaje V. Benkunskas.
Oczekuje się bardziej rygorystycznej polityki migracyjnej
Integracja jest procesem dwukierunkowym, w którym ważna jest nie tylko dostępność informacji, usług i pomocy, ale także zasady, które obowiązują osoby przybywające do konkretnego miasta w celu zamieszkania. Ten ostatni aspekt jest nadal ignorowany i wymaga większej uwagi — zgadza się z tym również znaczna część mieszkańców Wilna.
Obecną politykę imigracyjną wobec osób przybywających spoza Unii Europejskiej prawie połowa ankietowanych mieszkańców uważa za całkowicie zbyt łagodną i ocenia ją na 0 do 3 punktów w skali 10-punktowej. Według danych z ankiety chcieliby, aby kwestie te były traktowane poważniej — mieszkańcy Wilna oceniają oczekiwania dotyczące rygorystyczności jako takie, które powinny sięgać 7–10 punktów. Oznacza to, że oprócz tworzenia korzystniejszych warunków integracji, równolegle nie zalecałoby się ani nie zachęcało, ale nakładałoby się obowiązek podjęcia określonych działań na osoby przybywające i mieszkające w kraju przez dłuższy czas.
W ciągu ostatnich pięciu lat liczba cudzoziemców na Litwie wzrosła z 87,3 tys. (w 2020 r.) do 217 tys. (w 2025 r.), jak pokazują dane Departamentu Migracji. Obecnie 35 proc. wszystkich mieszkańców Litwy pochodzenia zagranicznego, czyli 76 tys., mieszka w Wilnie.
Spośród nich 61 tys. przybyło z krajów spoza UE: z Białorusi, Ukrainy, Rosji oraz krajów Azji Środkowej: Indii, Uzbekistanu, Tadżykistanu, Turcji, Azerbejdżanu i Pakistanu. 12 proc. przybyło na podstawie ochrony tymczasowej, jednak większość z nich to migranci ekonomiczni. Zaledwie jedna czwarta mieszkańców Wilna pochodzenia zagranicznego posiada stałe pozwolenia na pobyt i zdała egzaminy z języka litewskiego oraz z Konstytucji RL.
Ważnym warunkiem integracji jest znajomość języka państwowego
Dążąc do rozwiązania wyzwań związanych z integracją mieszkańców pochodzenia zagranicznego, samorząd miasta Wilna stwarza warunki do nauki języka państwowego w sposób najwygodniejszy dla każdego — od samodzielnej nauki, przez zajęcia nieformalne, aż po kursy akademickie. W tym celu stworzono platformę askalbu.lt, która łączy wszystkie możliwości.
Wybrany przez miasto kierunek nauczania języka państwowego dla mieszkańców o zagranicznym pochodzeniu odpowiada również oczekiwaniom mieszkańców Wilna — 92 proc. zgadza się, że obcokrajowcy, którzy chcą mieszkać na Litwie, powinni osiągnąć przynajmniej podstawowy poziom znajomości języka litewskiego.
76 proc. Wilnian uważa, że gdyby imigranci częściej używali języka litewskiego w codziennych sytuacjach, napięcia społeczne związane z imigracją byłyby mniejsze. To wyraźnie pokazuje znaczenie języka dla integracji — pozwala on nie tylko poczuć się częścią społeczności, ale także łatwiej korzystać z usług, wejść na rynek pracy oraz aktywnie uczestniczyć w życiu społecznym i kulturalnym miasta.
„Oczywiste jest, że do rozwiązania kwestii używania języka nie wystarczą procesy i środki tworzone na poziomie samorządowym; wymaga to odpowiedzialności i działania instytucji państwowych. Obecnie, aby uzyskać i przedłużyć pozwolenie na pobyt na Litwie, nie trzeba posiadać nawet podstawowej znajomości języka. Takie pozwolenie można przedłużać co 2–3 lata bez ograniczeń co do liczby przedłużeń. Z tego powodu już jakiś czas temu zwróciłem się do ministra spraw wewnętrznych z propozycją wprowadzenia jasnego wymogu, aby cudzoziemiec, ubiegający się o przedłużenie tymczasowego zezwolenia na pobyt na Litwie po upływie trzech lat, musiał posiadać dokument potwierdzający, że zna język litewski na poziomie co najmniej A2” — twierdzi mer Wilna.
Inne istotne dla integracji aspekty również nie są pomijane przez samorządy. Zatwierdzony przez samorząd strategiczny plan działania przewiduje również inne środki — mieszkańcy o zagranicznym pochodzeniu będą zachęcani do angażowania się w życie gospodarcze, kulturalne i społeczne Wilna, a także zapewni się im możliwość skorzystania z pomocy psychologicznej i prawnej. Miasto jest gotowe do przeglądu i oceny swojego modelu działania, udoskonalenia monitoringu oraz rozszerzenia możliwości pomocy, jednak oczekuje się również od każdego przybyłego świadomego korzystania z tych warunków. Działania te mają na celu stworzenie i konsekwentną realizację polityki integracji mieszkańców o zagranicznym pochodzeniu w Wilnie oraz wzmocnienie roli samorządów w procesie polityki integracyjnej Litwy. Temat ten ma jednak charakter międzysektorowy i jest ściśle powiązany z działaniami opracowywanymi i wdrażanymi przez państwo, dlatego role i obowiązki wszystkich stron muszą być równoważne.
Materiał przygotowano na zlecenie Samorządu Miasta Wilna. Treść została opłacona.
Zam. 2893