Ambasada RP w Wilnie, Uniwersytet Michała Römera w Wilnie, Instytut Europy Środkowej w Lublinie oraz Departament Mniejszości Narodowych przy Rządzie Litwy zorganizowały w mijającym tygodniu konferencję „Najlepsze europejskie praktyki w zakresie ochrony mniejszości narodowych”.
– Takie konferencje są przede wszystkim okazją, aby upomnieć się o prawa mniejszości. Pochwalić się rozwiązaniami z innych krajów. My jesteśmy bardzo dumni z tego, że w Polsce ochrona praw mniejszości jest szeroka: od kwestii nauczania języków mniejszości w szkołach, przez status języków regionalnych, nazwy topograficzne, po możliwość zapisu nazwisk w oryginale w dokumentach. Chcemy też pokazać, że Polska tutaj nie jest sama i nie jest wyjątkiem. Będzie dzisiaj mowa o takich krajach, jak Słowenia i Austria, gdzie również ochrona mniejszości jest brana bardzo poważnie. Zachęcamy do tego, aby ochronę mniejszości traktować jako wartość, która ubogaca społeczności lokalne, a nie stanowi zagrożenie – powiedziała dziennikarzom Henryka Mościcka-Dendys, podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych RP, szefowa Służby Zagranicznej.
Nauki społeczne badają mniejszości
Konferencja została zorganizowana z okazji Dnia Wspólnot Narodowych Litwy, który przypada 21 maja. Celem wydarzenia było podkreślenie znaczenia dialogu, współpracy oraz wymiany doświadczeń w dziedzinie ochrony praw mniejszości w całej Europie.
Uniwersytet Michała Römera w Wilnie był pierwszym uniwersytetem, który powstał w niepodległej Litwie. Uczelnia udzielała się we wszystkich procesach towarzyszącym kształtowaniu się państwa, w tym również w procesie integracji nie tylko mniejszości narodowych, lecz także poszczególnych grup społecznych.
– Jesteśmy przede wszystkim uczelnią nauk społecznych. Z historii dobrze wiemy, że w okresie sowieckim to właśnie nauki społeczne najbardziej ucierpiały. Niemniej teraz możemy być dumni, że nasza uczelnia posiada ponad 50 tys. absolwentów, którzy pracują na służbie państwowej oraz w sektorach publicznym i prywatnym. Nasi naukowcy wnieśli spory wkład w rozwój praw mniejszości narodowych – zaznaczył na wstępie wicerektor uniwersytetu prof. Saulius Spurga.
Badacz przypomniał, że Litwa przyjęła Ustawę o mniejszościach narodowych jeszcze w 1989 r., kiedy nasz kraj był częścią ZSRS. To był jeden z pierwszych tego typu aktów prawnych w regionie. Przyjęcie ustawy było częścią procesu Litwy odzyskania niepodległości.
Organizatorzy konferencji podkreślali, że kwestie związane z mniejszościami narodowymi stały się istotnym czynnikiem kształtującym polityczny i społeczny krajobraz Europy. Demokratyczne przemiany końca XX w. przyniosły nowe spojrzenie na ochronę praw mniejszości i uwidoczniły potrzebę skutecznych, inkluzywnych oraz opartych na współpracy rozwiązań w całej Europie. – Prawa mniejszości narodowych coraz częściej są traktowane jako nieodłączną częścią państwa demokratycznego – zapewnił zebranych Dainius Babilas, dyrektor Departamentu Mniejszości Narodowych.
Rok 1926 – ważna rocznica
Dainius Babilas oświadczył, że rok obecny jest szczególny. – Rok 2026 na Litwie jest Rokiem Wspólnot Narodowych. Przed 100 laty po raz pierwszy w historii Litwy do rządzącej koalicji dołączyły mniejszości narodowe. W tym tygodniu w Wilnie odbywa się Kongres Miłosierdzia, na który zjechali się ludzie z całego świata. To jest symboliczne, że w Wilnie mówimy o ważnych wartościach, takich jak: szacunek wobec godności człowieka, tożsamości kulturowej, dialogu między różnymi wspólnotami. Dla współczesnych państw narodowych kwestie mniejszości narodowych zostały ważną częścią europejskiego rozwoju politycznego i społecznego – powiedział dyrektor instytucji, która współkształtuje politykę państwa w zakresie mniejszości narodowych.
Zdaniem organizatorów osoby należące do mniejszości narodowych nie powinny być postrzegane jako wyzwanie dla współczesnych społeczeństw – przeciwnie, stanowią one ich integralną część i wzbogacają je swoją obecnością. Zapewnienie praw mniejszości narodowych, oparte na kompleksowych mechanizmach ochrony praw człowieka, jest uznawane za najlepszą praktykę wzmacniającą pluralizm, promującą dialog oraz wspierającą pokojowe współistnienie w Europie.
– W uzasadniony sposób domagamy się pełnej realizacji postanowień traktatu polsko-litewskiego z 1994 r., które mimo upływu 30 lat nadal nie jest w pełni implementowane po stronie litewskiej – podkreśliła Henryka Mościcka-Dendys.
Członkini polskiego rządu poinformowała, że państwo polskie szczególną uwagę poświęca nauce języka polskiego poza granicami kraju. – Nowa strategia współpracy z Polonią i Polakami z zagranicy, która została przyjęta prawie 2 lata temu, zakłada znacznie większy nacisk na kwestie nauczania języka polskiego. I to w różnych formach. Jako języka mniejszości narodowych, co się dokonuje tylko w niektórych krajach – takim przykładem jest Litwa. Ale też jako języka obcego, tak aby umożliwić dostęp do jak najszerszej grupy dzieci. Zwłaszcza tych zainteresowanych nauką tego języka – powiedziała dyplomatka.
Polityka wewnętrzna i Kreml
Na konferencji był obecny poseł Žygimantas Pavilionis, który w rozmowie z „Kurierem Wileńskim” zadeklarował, że kwestie praw mniejszości narodowych zawsze były rzeczą ważną.
– Od momentu wstąpienia do Unii Europejskiej rozpoczęliśmy rozwiązywać te kwestie. W UE wszystkie kraje musiały to uporządkować, aby nie były problemem wewnątrz europejskiej rodziny. Powiem bardzo dyplomatycznie: te kwestie będą się zaostrzały przed wyborami w Polsce. Nie tyle ze względu na realne problemy, ile ze względu na politykę wewnętrzną. Bardzo chciałbym, aby nie zaćmiły spraw dotyczących bezpieczeństwa. Warto zaznaczyć, że jeśli nie będziemy rozwiązywali tych problemów, to radykałowie w obu krajach mogą wziąć górę. To dotyczy nie tylko naszych państw. Ci, którzy dzielą i rządzą, działają na rękę Kremla – ostrzegł polityk.
Dzień Wspólnot Narodowych jest obchodzony na Litwie od 2013 r. Obchody tego święta sięgają 2001 r., kiedy UNESCO przyjęło powszechną deklarację w sprawie różnorodności kulturowej. Rok później, decyzją UNESCO, 21 maja został ogłoszony Światowym Dniem Różnorodności Kulturowej na rzecz Dialogu i Rozwoju. Z kolei w 2013 r. Sejm RL ustanowił 21 maja Dniem Wspólnot Narodowych, podkreślając dążenie państwa do zachowania odrębności, różnorodności, wolności oraz współpracy wszystkich narodów zamieszkujących Litwę.
Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym dziennika „Kurier Wileński” Nr 23 (65) 13-19/06/2026