Zbiory muzeum liczą ponad 30 tys. eksponatów. Znajdują się w nich: jedna z największych w Europie kolekcji inkluzji w bursztynie (ok. 15 tys. okazów pozostałości roślin i zwierząt zachowanych w bursztynie), cenny zbiór unikatów (ok. 4 tys.), bursztynowe wyroby odkryte w neolitycznych osadach w Šventoji (ok. 130 eksponatów) oraz kopie wyrobów ze skarbu z Juodkrantė (204 eksponaty).
W gablotach wyposażonych w szkła powiększające prezentowane są najciekawsze okazy, w tym jeden z najrzadszych eksponatów na świecie – jaszczurka (Lacertidae), która przed milionami lat została uwięziona w żywicy drzewa bursztynowego. Największą przechowywaną bryłą bursztynu jest Kamień Słońca o masie 3 kg 524 g.
Unikatowe wyroby
Zwiedzając muzeum, można obejrzeć tzw. kolekcję Richarda Klebsa, zgromadzoną w latach 1862–1899 w Zatoce Kurońskiej podczas wydobycia bursztynu prowadzonego przez niemiecką firmę „Stantien und Becker”. Przedmioty te są cennymi dziełami sztuki użytkowej, a jednocześnie odzwierciedlają światopogląd ludzi zamieszkujących wybrzeża Morza Bałtyckiego w okresie neolitu.
Unikatowe przykłady bursztynowych wyrobów z epoki kamienia i brązu prezentowane są w gablotach, w których eksponowany jest również „Skarb z Połągi” – bursztyn zebrany na początku XX w. przez hrabiego Feliksa Tyszkiewicza podczas wydobycia torfu na nadmorskich bagnach. W sali archeologicznej muzeum zwiedzający mogą zapoznać się z materiałami archeologicznymi z nadmorskich cmentarzysk datowanych na epokę żelaza oraz z informacjami na temat szlaków handlu bursztynem.
Wśród prezentowanych eksponatów znajdują się również wyroby z końca XVIII w., pochodzące z pracowni bursztynu w Połądze. W tamtym okresie produkty wytwarzane przez tamtejszych rzemieślników stanowiły znaczną część wyrobów rosyjskiego przemysłu bursztynowego.
Znaczna część wystawy poświęcona jest twórczości mistrzów bursztynu i profesjonalnych artystów drugiej połowy XX w. Zaprezentowana jest biżuteria z bursztynu – od seryjnie produkowanych wyrobów z lat 60.–80. po dzieła uznanych twórców, którzy rozsławili litewską sztukę na świecie.
Na terenie muzeum działa również salon bursztynowy „Gintaro pasaulis”, w którym zwiedzający mogą kupić biżuterię z bursztynu wykonaną przez jubilerów, certyfikowane inkluzje bursztynu bałtyckiego oraz inne pamiątki.
Historie ukryte w kilku centymetrach
Obecnie w Muzeum Bursztynu czynna jest wystawa „Małe i piękne. Najmniejsze dzieła ze zbiorów Litewskiego Narodowego Muzeum Sztuki”. – Niewielkich rozmiarów eksponaty opowiadają fascynujące historie, odsłaniając swoje nieznane dotąd pochodzenie i znaczenie – w zaledwie kilku centymetrach kryją się opowieści będące świadectwem minionych stuleci. Zwiedzający często mijają najmniejsze eksponaty na wystawach, nawet ich nie zauważając. Ta wystawa zwraca uwagę na to, jak niewiarygodnie bogate, zapierające dech w piersiach historie mogą kryć się w dziele wielkości zaledwie orzecha włoskiego – zaprasza do poznania najmniejszych eksponatów muzealnej kolekcji dr Arūnas Gelūnas, dyrektor generalny Litewskiego Narodowego Muzeum Sztuki oraz kurator tej wystawy.
Wystawa prezentuje dzieła obejmujące imponujący okres czasu: od bursztynu, który powstał przed dziesiątkami milionów lat, oraz wykonanych z niego w epoce kamienia wyrobów, aż po współczesne obiekty jubilerskie. Zwiedzający mogą z bliska obejrzeć: monety Wielkiego Księstwa Litewskiego, wyjątkowe wyroby z bursztynu, przykłady biżuterii sięgające XV w., renesansowe medale, jedne z najwcześniejszych porcelanowych wazoników wyprodukowanych w Europie, pieczęcie ważne dla historii Litwy oraz inne miniaturowe skarby przechowywane w zbiorach Litewskiego Narodowego Muzeum Sztuki (LNDM).
Na wystawie wykorzystano nowoczesne technologie, które pozwalają dostrzec nawet te detale, które pozostałyby niewidoczne gołym okiem. Trójwymiarowe skany umożliwiają dokładne badanie kształtu i faktury obiektów. Zwiedzający otrzymują możliwość przyjrzenia się eksponatom z bliska w sposób, który bez wykorzystania nowoczesnych technologii nie byłby możliwy.
Rezydencja hr. Tyszkiewicza
Siedzibą Muzeum Bursztynu jest dawny pałac hrabiów Tyszkiewiczów. Nadmorska rezydencja została zbudowana w 1897 r. nad Morzem Bałtyckim, na terenie lasu Biruty, uważanego przez miejscowych mieszkańców za miejsce święte. Pałac otacza park, założony według projektu wybitnego francuskiego architekta krajobrazu Édouarda François André (1840–1911), natomiast sam pałac został zaprojektowany przez niemieckiego architekta Franza Heinricha Schwechtena (1841–1924).
Dwukondygnacyjny murowany pałac został wybudowany jako stała rezydencja hrabiego Feliksa Tyszkiewicza (1870–1932). Jest to budowla w stylu neoklasycystycznym, z elementami renesansu, baroku i klasycyzmu, a jej charakterystycznym elementem jest półkolista, wygięta fasada z tarasem. Od strony południowej znajdują się portyk kolumnowy oraz taras z balustradą, z którego można przejść do różanego ogrodu. Do zachodniej elewacji pałacu przylega kaplica zwieńczona kopułą.
Pałac został pieczołowicie urządzony przez hr. Tyszkiewicza. W 1939 r. rodzina Tyszkiewiczów zaproponowała Rządowi Litewskiemu sprzedaż pałacu wraz z parkiem. Planowano urządzenie tam reprezentacyjnej letniej rezydencji prezydenta RL. Jednak II wojna światowa oraz następująca wkrótce okupacja Litwy w 1940 r. przerwały te plany. W rezultacie rząd niepodległej Litwy nie nabył pałacu ani otaczającego go parku. Później, w okresie władzy sowieckiej pałac został znacjonalizowany.
Połąga centrum bursztynu
W czasie wojny i w pierwszych latach powojennych budynek został poważnie zniszczony. W 1957 r. pałac odrestaurowano według projektu architekta Alfredasa Brusokasa. Przez kilka kolejnych lat mieścił się tu Dom Pracy Twórczej Litewskiego Związku Artystów Plastyków. Artyści w pałacu nie tylko tworzyli swoje dzieła i organizowali wystawy, lecz także wypoczywali.
W 1963 r., z inicjatywy Ministerstwa Kultury Litewskiej SRS, w dawnej rezydencji hrabiów Tyszkiewiczów otwarto filię Litewskiego Muzeum Sztuki (obecnie Litewskiego Narodowego Muzeum Sztuki) – Muzeum Bursztynu, które działa tu do dziś. Początkowo ekspozycja zajmowała zaledwie 96 mkw. i obejmowała 478 eksponatów. Z biegiem lat w Połądze rozwinęło się jedno z czołowych centrów zajmujących się kolekcjonowaniem, badaniem i upowszechnianiem wiedzy o bursztynie.
Obecnie Muzeum Bursztynu zaprasza zwiedzających do 15 sal wystawowych o łącznej powierzchni 750 mkw. (W artykule wykorzystano materiały LNDM).
Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym dziennika „Kurier Wileński” Nr 30 (86) 01-07/08/2026