Choć program przedstawiono 13 sierpnia, to zgłaszać pomysły można do 4 września. W Samorządzie Miasta Wilna zaprezentowano projekt programu zarządzania jakością powietrza atmosferycznego na lata 2026-2030. Jego przygotowanie wynika zarówno z wewnętrznych potrzeb miasta, jak i z zaostrzających się przepisów unijnych, które wchodzą w życie od 2030 r.
„Zgodnie z nowymi wartościami granicznymi część obecnych wskaźników jakości powietrza w Wilnie nie spełniałaby już ustalonych wymagań, dlatego konieczne jest wcześniejsze zaplanowanie i wdrożenie dodatkowych środków ograniczających zanieczyszczenia. Są one przewidziane w programie, jednak oczekujemy również propozycji od mieszkańców” — powiedział Linas Vaitkevičius, przedstawiciel firmy „ID Wilno”, która opracowała program.
Uwagi i propozycje można zgłaszać do 4 września na adres e-mail linas.vaitkevicius@idvilnius.lt.
Modelowanie objęło 433 źródła
Projekt programu dostępny jest na stronie internetowej poświęconej środowisku miasta Wilna. Modelowanie przeprowadzone podczas opracowywania programu objęło 24 duże i 409 mniejszych źródeł zanieczyszczeń, dane o natężeniu ruchu drogowego oraz warunki meteorologiczne. Wyniki są jednoznaczne: w 2030 r. sam scenariusz bazowy — bez dodatkowych działań — nie wystarczy, by spełnić nowe normy unijne. Przekroczone zostałyby wartości graniczne dla cząstek stałych KD₁₀ i KD₂,₅ oraz dwutlenku azotu NO₂.
Badania wskazały na dwa główne źródła problemów. Największym emitentem cząstek stałych są mieszkańcy ogrzewający domy indywidualnie przy użyciu paliw stałych oraz zakłady przemysłowe i energetyczne. Transport odpowiada jedynie za około 15 proc. tej emisji, ale za aż 90 proc. emisji dwutlenku azotu.
Szczególnie niebezpieczny dwutlenek azotu
Dwutlenek azotu wnika głęboko do płuc, podrażnia drogi oddechowe, może wywoływać stany zapalne i osłabiać odporność. Co istotne, twórcy programu zwracają uwagę, że kierowcy sami najbardziej narażeni są na skutki własnych emisji — podczas jazdy w korkach układ wentylacji samochodu pobiera powietrze z otoczenia, gdzie spaliny wydobywają się z jadących z przodu pojazdów.
„Chociaż samochody są jednym z głównych źródeł zanieczyszczenia dwutlenkiem azotu, zanieczyszczenie to ma wpływ również na samych kierowców. Dlatego powinni oni być jednymi z najbardziej zainteresowanych zmniejszeniem ilości zanieczyszczeń emitowanych przez samochody” — podkreślili twórcy programu.
Kilka obszarów działań
Program przewiduje działania w kilku obszarach. W transporcie planuje się tworzenie stref niskiej emisji, modernizację transportu publicznego, rozbudowę infrastruktury dla pojazdów elektrycznych oraz parkingów typu Park and Ride. W dziedzinie ogrzewania nacisk położony jest na rozbudowę centralnego systemu ciepłowniczego, renowację budynków i wymianę przestarzałych pieców. Dla indywidualnych gospodarstw domowych rozważane są zachęty finansowe, dotacje oraz zasada „jednego okienka” — ułatwiająca przejście na czystsze technologie.
Podczas prezentacji mieszkańcy Wilna aktywnie włączyli się w dyskusję, zgłaszając własne propozycje i komentarze. Twórcy programu zapowiedzieli, że lista planowanych działań będzie dopracowywana z uwzględnieniem nadesłanych uwag.
Po zakończeniu konsultacji gotowy dokument zostanie przedłożony do zatwierdzenia Radzie Samorządu Miasta Wilna. Program jest częścią projektu „LIFE Clean air”.
