— Festiwal przebiega pod hasłem „Kultura na czasy niepokoju”, w nawiązaniu też do ważnych rocznic, przede wszystkim 100. rocznicy urodzin Tadeusza Konwickiego. I nie tylko. Obok prezentacji poezji i prozy, nowych książek, spotkań autorskich, wystaw malarstwa i koncertów, odbywają się debaty na ważne tematy współczesne. Jest to wspaniała możliwość rozmowy, ja się cieszę dodatkowo ze spotkań przy tej okazji z Wilnianami — mówi „Kurierowi Wileńskiemu” Romuald Mieczkowski, pomysłodawca, twórca oraz dyrektor Międzynarodowego Festiwalu Poezji „Maj nad Wilią”.
Wydarzenie zainaugurował niezwykły wieczór z kulturą, który odbył się 6 września w Domu Kultury Polskiej w Wilnie. Impreza połączyła sztuki wizualne, debatę o współczesnej kulturze oraz muzykę improwizowaną. Spotkanie różnych dziedzin sztuki — obrazu, słowa i muzyki — było okazją do wspólnej refleksji nad tym, jak kultura reaguje na współczesne wyzwania: napięcie między tradycją a nowoczesnością, lokalnością a globalnym obiegiem idei, a także niepokojem i potrzebą twórczego dialogu.
Splot wielonarodowych doświadczeń, tradycji i pamięci
Zdaniem organizatorów festiwalu hasło tegorocznej edycji „Kultura na czasy niepokoju” nabiera w Wilnie szczególnego znaczenia. Miasto, ukształtowane przez splot wielonarodowych doświadczeń, tradycji i pamięci, pozostaje jednym z tych miejsc Europy, gdzie historia wciąż stanowi żywą tkankę współczesności. Dlatego właśnie Wilno staje się w tym roku swoistym arché Festiwalu — początkiem, źródłem i punktem odniesienia porządkującym namysł nad otaczającym światem.
— Perspektywa ta nabiera szczególnej aktualności w epoce politycznej niepewności. Europa ponownie doświadcza wojny, zachwiania poczucia bezpieczeństwa i kruchości porządku, który jeszcze niedawno wydawał się trwały. W takim świecie kultura przestaje być ornamentem spokojnych czasów, stając się jednym z podstawowych zasobów, pozwalających rozpoznawać rzeczywistość, zachowywać ciągłość oraz tworzyć przestrzeń rozmowy. Współczesny niepokój ma jednak również inny wymiar. Dokonująca się na naszych oczach rewolucja technologiczna coraz głębiej przeobraża sposób, w jaki myślimy, czytamy, komunikujemy się i uczestniczymy w kulturze. Algorytmy pośredniczą w naszych wyborach, platformy cyfrowe kształtują hierarchie uwagi, a sztuczna inteligencja wkracza w obszary dotąd uznawane za szczególnie ludzkie — język, obraz, twórczość i interpretację. Pytanie o przyszłość kultury staje się więc zarazem pytaniem o przyszłość człowieka: o jego zdolność do skupienia, samodzielnego osądu i autentycznego spotkania z drugim człowiekiem — mówi Romuald Mieczkowski.
Zauważa, że w tym kontekście program festiwalu układa się w opowieść o poszukiwaniu trwałych punktów odniesienia w świecie przyspieszenia. Wilno jako arché, rozmowy o kulturze na wyczerpaniu, obecności i więzi, pamięci, o przekładzie i tradycji literackiej, a także pytanie o to, czy algorytm może stać się arbitrem naszych wyborów czytelniczych — wszystkie te wątki prowadzą do jednego zasadniczego problemu: jak ocalić podmiotowość człowieka w rzeczywistości, która coraz częściej podsuwa mu gotowe obrazy świata?
Przestrzeń spotkania twórców i odbiorców kultury
Szczególnym punktem odniesienia staje się w tym roku 100. rocznica urodzin Tadeusza Konwickiego. Urodzony w Nowej Wilejce i ukształtowany przez Wileńszczyznę pisarz, scenarzysta i reżyser, powracał w swojej twórczości do krajobrazu dzieciństwa, pamięci miejsca i doświadczenia utraty.
— Poezja, literatura i pamięć o ważnych rocznicach, m.in. Sergiusza Piaseckiego, Marii Janion, Jerzego Giedroycia, zajmują miejsce szczególne. Jak i zaprezentowanie współczesnych dokonań literackich, malarskich i muzycznych, rozmów podczas dnia wyjazdowego w terenie. W epoce algorytmicznego przyspieszenia wszystko to pomaga odzyskać swój najbardziej pierwotny sens: stać się ostoją naszej wewnętrznej wolności, uważności i osobnego widzenia.
„Maj nad Wilią” od lat tworzy przestrzeń spotkania twórców i odbiorców kultury z Polski, Litwy oraz innych środowisk Europy Środkowej i Wschodniej. W tym roku misja ta wybrzmiewa szczególnie mocno. Wilno przypomina bowiem, że wspólnota nie wymaga jednolitości, a różnica może stać się inspiracją twórczą, zbliżającą nas do wzajemnego rozpoznania i nowej jakości bycia razem — mówi Romuald Mieczkowski.
Program festiwalu
Program tegorocznej edycji festiwalu jest bogaty, różnorodny i atrakcyjny.
8 września, wtorek będzie dniem wyjazdowym, obejmującym przejazd przez Kolonię Wileńską-Niemenczyn-Bujwidze-Zułów (ok. 200 km).
9:00 — Wyjazd spod DKP;
9:30 — Kolonia Wileńska (ul. Žemoji 22) — spotkanie z inicjatorami upamiętnienia Tadeusza Konwickiego i społecznością miejscową;
11:30 — Wizyta w Gimnazjum im. Tadeusza Konwickiego w Bujwidzach (ul. Bažnyčios 2);
15:30-16:30 — 90. rocznica złożenia serca Józefa Piłsudskiego na Rossie. Kurs na Zułów: Śladami Marszałka — prowadzi Adam Pszczółkowski, genealog i heraldyk, Fundacja „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego. Zwiedzanie miejsca chrztu Marszałka w Powiewiórce, dworu i kompleksu Piłsudskich w Zułowie;
18:00 — Moje imponderabilia — wernisaż malarstwa Beaty Walczak;
18:30-20:00 — Rozmowy filmowe EMiGRY. Teatr nasz migrancki — wileńska premiera filmu dok. Agaty Lewandowskiej, Dariusza Jarmuły i Zofii Delest; 45 min; PL/DE 2026; Pokolenie PLT, reż. A. Lewandowski; 25 min; PL/LT 2013 — spotkanie po latach z bohaterami filmu.
9 września, środa
10:00-11:00 — Środa Literacka: klasztor Bazylianów (Aušros vartų 7B);
12:00 — W gościnie u literatów litewskich. Rozmowa na tematy translatorskie i współpracy literackiej. Prowadzi Tomasz Snarski. Siedziba ZPL (K. Sirvydo 6);
12:30 — BookTok kontra księgarnia — czy algorytm jest dobrym doradcą literackim? — I. Valentinaitė, G. Ambrazaitė, V. Maksvytė, M. Žukovska, D. Samulewicz;
16:00-17:00 — Zwiedzenie kościoła św. Piotra i Pawła oraz Pałacu Sapiehów;
17:00-19:00 — Nowe książki. Sala w restauracji Sakwa (Paco 1) — Tradycja i modernizm w shtetlu w Ejszyszkach — Barbara Jundo-Kaliszewska, Aleksandra Tykarska — Liryka na Antokolu. Podwieczorek poetycki — Agnieszka Polak, Maria Duszka, Irena Duchowska, Tomasz Snarski, Eligiusz Dymowski, Jazep Januszkiewicz, Wojciech Piotrowicz.
10 września, czwartek
9:30 — Wycieczka z oprowadzaniem po redakcji TVP Wilno;
11:00 — Wizyta w Polskiej Galerii Artystycznej „Znad Wilii” (ul. Išganytojo 2/4);
11:30 — Trakt Jerzego Giedroycia, zwiedzanie wystawy Jerzy Giedroyc (1906-2000) — twórca geografii wolności (Bokšto 14A);
12:30 — Wizyta w Hospicjum bł. Michała Sopoćki (opcjonalnie, ul. Rasų 4).
Festiwal „Maj na Wilią” organizuje Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Kultury „Znad Wilii”.
Partnerzy: Instytut Polski w Wilnie, Dom Kultury Polskiej, TVP Wilno, Uniwersytet Wileński, Fundacja „Pokolenia Pokoleniom”, Fundacja MiGRA, Fundacja ARTALL.
Wydarzenie współfinansowane środków Kancelarii Senatu w ramach sprawowania opieki Senatu RP na Polonią i Polakami za granicą w 2026 r.