Miasto swoją historię wiąże przede wszystkim z wydarzeniami z 1236 r., kiedy w bitwie pod Szawlami poniosła klęskę pierwsza wyprawa krzyżowa na Litwę. Przez kolejne stulecia Szawle rozwijały się jako ważny punkt na mapie regionu.
Szawle od początku znajdowały się na skrzyżowaniu ważnych szlaków. Spotykały się tu drogi prowadzące przez ziemie zamieszkiwane przez Semigallów, Auksztotów i Żmudzinów, a później także szlaki handlowe związane z Hanzą. Dziś miasto leży na przecięciu współczesnych tras turystycznych i handlowych. – Położenie Szawel zawsze było jednym z najważniejszych czynników wpływających na rozwój miasta – zwraca uwagę Centrum Informacji Turystycznej w Szawlach.
Miasto jest także symbolicznym miejscem spotkania dwóch największych regionów etnograficznych Litwy – Auksztoty i Żmudzi. To właśnie na tym pograniczu przez wieki kształtowała się wyjątkowa tożsamość Szawel.
Szawle mocno ucierpiały podczas I wojny światowej. Zniszczenia były ogromne, ale miasto odbudowano, nadając mu nowoczesny charakter. Szczególnie ważnym okresem był okres międzywojenny, zwłaszcza lata 30., kiedy powstało wiele charakterystycznych budynków.
Tu słońce jest wszędzie
Szawle od lat nazywane są Miastem Słońca. Motyw ten można znaleźć niemal na każdym kroku – w nazwach ulic, wydarzeń, instytucji, miejsc turystycznych i miejskich symbolach. Jak informuje Centrum Informacji Turystycznej w Szawlach, w mieście i jego okolicach znajduje się ponad dziesięć miejsc związanych z symboliką słońca.
Jednym z najbardziej charakterystycznych jest Plac Zegara Słonecznego. Jego dominantą jest 18-metrowa kolumna zwieńczona figurą łucznika, nazywanego Złotym Chłopcem. Słońce, łucznik i czas tworzą jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Szawel.
Z motywem słońca związany jest również jeden z najstarszych zegarów słonecznych – znajdujący się na fasadzie katedry i datowany na ok. 1625 r. W mieście można też znaleźć Słoneczne Lustro, mapę dotykową prezentującą słoneczne symbole oraz fontannę Słoneczne Dyski.
Szczególne miejsce zajmuje także zegar Gaidys. Kogut witający przechodniów w różnych językach stał się jednym z ulubionych punktów spotkań mieszkańców.
Drugim elementem charakterystycznym dla miasta są słodycze. Szawle mogą pochwalić się jedną z najstarszych fabryk słodyczy na Litwie – Rūta. Firma działa od ponad wieku i do dziś jest jednym z symboli miasta. W Muzeum Czekolady można poznać historię produkcji słodyczy, zobaczyć, jak powstaje czekolada, a także samemu wziąć udział w warsztatach. – Słodycze są częścią historii Szawel i ważnym elementem miejskiej tożsamości – podkreśla Centrum Informacji Turystycznej w Szawlach.
Na kulinarnej mapie miasta znajdują się również herbaciarnia Valerijonas, oferująca zdrowe słodycze, browar Gubernija oraz pracownia deserów, w której można spróbować francuskich wypieków.
20 muzeów i tysiące historii
Trzecim znakiem rozpoznawczym Szawel są niezwykłe muzea. W mieście działa ich ok. 20, dlatego Szawle coraz częściej przedstawiane są jako jedno z najważniejszych centrów muzealnych Litwy.
Szczególnie nietypowe jest Muzeum Kotów – jedyne tego rodzaju w krajach bałtyckich. Zgromadzono w nim tysiące eksponatów związanych z kotami, a zwiedzającym towarzyszą także żywe zwierzęta.
Miłośników fotografii przyciąga Muzeum Fotografii – jedyne wyspecjalizowane muzeum historii, sztuki i technologii fotografii na Litwie. Jego kolekcja liczy prawie 150 tys. eksponatów i dóbr kultury. Zwiedzający mogą również wejść do wnętrza ogromnego aparatu fotograficznego i wcielić się w rolę fotografa.
Na turystycznej mapie Szawel znajdują się także: Centrum Wiedzy o Kulturze Bałtów „Baltų kelias”, Muzeum Telefonii, Muzeum Kolejnictwa, Muzeum Rowerów, Muzeum-Willa Chaima Frenkla, Dom-Muzeum Vencliauskiai oraz Pokój Centów.
– Różnorodność muzeów jest jedną z największych mocnych stron Szawel. Można tu znaleźć miejsca interesujące zarówno dla miłośników historii, jak i rodzin z dziećmi czy osób szukających mniej oczywistych atrakcji – informuje Centrum Informacji Turystycznej w Szawlach.
Szawle wyróżniają się także położeniem. W niewielkiej odległości od centrum znajdują się jezioro i tereny leśne, które tworzą naturalną przestrzeń do wypoczynku. Wokół jeziora Talkša prowadzi ścieżka ekologiczna. W pobliżu znajduje się również grodzisko Salduvė, stadnina koni, możliwość rejsu turystyczną łodzią oraz charakterystyczny pomnik Żelaznego Lisa.
Zdaniem Centrum Informacji Turystycznej w Szawlach właśnie połączenie miejskiego życia z naturą jest jedną z cech, które pozwalają Szawlom wyróżnić się na tle innych litewskich miast.
Miasto tworzą ludzie
Historia Szawel to jednak nie tylko zabytki i atrakcje turystyczne. To również historia mieszkańców, przedsiębiorców, artystów i instytucji, które przez dziesięciolecia tworzyły charakter miasta. Do dziś działają firmy, które nie tylko prowadzą produkcję, ale także otwierają przed zwiedzającymi swoje zakłady i opowiadają o własnej historii.
790-lecie jest więc dla Szawel nie tylko okazją do spojrzenia w przeszłość. To także moment, by pokazać, jak zmienia się miasto i co może zaoferować współczesnym mieszkańcom oraz turystom.
Jak podkreśla Centrum Informacji Turystycznej w Szawlach, Szawle najlepiej poznawać poprzez ich trzy charakterystyczne „S”: słońce, słodycze i swoiste muzea. To właśnie one tworzą dziś jeden z najbardziej rozpoznawalnych wizerunków miasta.
Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym dziennika „Kurier Wileński” Nr 37 (107) 19-25/09/2026
