Najcenniejsze eksponaty
Na wystawę w Wilnie Muzeum Zamkowe w Malborku wypożyczyło swoje najcenniejsze i najbardziej wartościowe eksponaty. Jak podkreślają polscy muzealnicy, zamek w Malborku jest również ważną częścią historii Wielkiego Księstwa Litewskiego.
„Malbork to obiekt, którego historia obejmuje nie tylko średniowiecze, lecz także XIX i XX wiek, związany z okresem pruskim. Zamek był również rezydencją królów polskich. Chcieliśmy pokazać wszystkie okresy funkcjonowania Malborka — to było nasze podstawowe kryterium. Drugim kryterium były względy konserwatorskie. Niestety, nie wszystkie obiekty nadawały się do transportu i nie wszystkie mogły zostać bezpiecznie przewiezione” — podczas otwarcia wystawy mówił dr hab. Janusz Trupinda, dyrektor Muzeum Zamkowego w Malborku.
Wystawa obejmuje całą historię twierdzy w Malborku, od czasów krzyżackich, przez okres panowania Rzeczypospolitej Obojga Narodów i czasy pruskie, aż po współczesność, kiedy obiekt wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO przyciąga rzesze odwiedzających swoimi średniowiecznymi tajemnicami.
Od powstania zakonu poprzez czasy współczesne
Ekspozycja prezentuje rzeźby, obrazy, detale architektoniczne, a także broń, przedmioty codziennego użytku i artefakty religijne — wszystko to, czym niegdyś posługiwali się rycerze zakonu krzyżackiego.
— Układ wystawy został złożony chronologicznie, od powstania zakonu krzyżackiego poprzez współczesne czasy. Na wystawie zobaczymy eksponaty z wieków XIII-XIV. Wyeksponowane są m.in. dwa miecze z kolekcji Zamku w Malborku, które prawdopodobnie były używane podczas najazdów Krzyżaków na Litwę — opowiada „Kurierowi Wileńskiemu” Andrzej Kierulis, kurator wystawy.
Jednym z najcenniejszych eksponatów wystawy jest górna część ołtarza z Tenkit. Został on wykonany w 1504 r. na zamówienie dostojników zakonu krzyżackiego. W centralnej części dzieła z późnego średniowiecza przedstawiona została scena koronowania Najświętszej Maryi Panny przez Boga Ojca i Boga Syna, natomiast na bocznych skrzydłach znajdują się figury św. Barbary i św. Jakuba Starszego.
Ołtarz szafiasty po II wojnie światowej został rozebrany na części i podobnie jak wiele innych obiektów dziedzictwa kulturowego zaginął w powojennym chaosie. W latach 70. XX w. odnaleziono ślady jednej z rzeźb ołtarza — tak rozpoczęły się trwające wiele lat i wymagające ogromnego wysiłku poszukiwania pozostałych jego części. Po odzyskaniu kolejnych elementów niemal jak za sprawą cudu pojawiały się następne. Dopiero w 1997 r. Muzeum Zamkowemu w Malborku udało się zgromadzić całe retabulum ołtarza z Tenkit. Od tego czasu ten średniowieczny zabytek nie był wywożony poza mury zamku.
Wspólna historia
W XIV w. Polskę i Litwę zjednoczył wspólny wróg — zakon krzyżacki, którego agresywna polityka „chrystianizacji”, a w rzeczywistości podboju terytorialnego, prowadzona była kosztem sąsiednich państw. Ówczesny Malbork (niem. Marienburg), będący stolicą zakonu, stał się symbolem walki z Krzyżakami, a sam zamek — pozostawionym przez nich ponadczasowym pomnikiem. Dziś Malbork jest największym zachowanym zamkiem średniowiecznym w Europie. Ten potężny kompleks zakonu krzyżackiego po bitwie pod Grunwaldem (1410) utracił swoją potęgę.
W drugiej połowie XV w. zamek stał się jedną z rezydencji władców Polski i Litwy. Przez ponad trzy stulecia w Malborku, podobnie jak w Wilnie, gościli Jagiellonowie, przedstawiciele dynastii Wazów oraz późniejsi władcy lub ich pełnomocnicy.
