„Wojna już trwa” — przekonuje w rozmowie z „Kurierem Wileńskim” Dariusz Litwinowicz, specjalista Wydziału Bezpieczeństwa Cywilnego Samorządu Rejonu Wileńskiego, działacz społeczny i dowódca Kompanii im. gen. Tadeusza Kościuszki w Litewskim Związku Strzelców. Jego zdaniem wzmacnianiu obronności musi towarzyszyć przygotowanie mieszkańców do radzenia sobie w kryzysie.
Zainteresowanie działalnością Litewskiego Związku Strzelców (Lietuvos šaulių sąjunga) pozostaje wysokie. Organizacja skupia około 20 tys. członków, a charakter jej szkoleń zmienia się wraz z doświadczeniami współczesnych konfliktów.
— Przede wszystkim sami się szkolimy, szkolimy innych i rozwijamy nasze zdolności. Ale dzisiejszy strzelec to już nie ten sam strzelec co pięć lat temu, kiedy dużą część przygotowania kojarzyliśmy z bieganiem po lesie. Dziś coraz więcej miejsca zajmują komputery, ekrany, drony, termowizory i systemy łączności. Na ćwiczeniach trzeba umieć zebrać informację, sprawdzić ją i przekazać tak, żeby ktoś inny mógł z niej skorzystać. Sama obecność w lesie już nie wystarczy. Sprawność fizyczna pozostaje potrzebna, ale obok niej trzeba mieć wiedzę techniczną i umieć pracować w zespole. Jest miejsce zarówno dla człowieka sprawnego w terenie, jak i dla tego, który dobrze radzi sobie z komputerem — mówi Dariusz Litwinowicz.
Czas, którego nie wolno zmarnować
Wojna Rosji przeciwko Ukrainie zmieniła sposób postrzegania bezpieczeństwa również na Litwie. Zagrożenie przestało być odległym scenariuszem. Pozostaje pytanie, jak wykorzystać czas, który mamy na przygotowanie.
— Widzimy, co dzieje się za naszymi granicami. Nie możemy czekać, aż zagrożenie zapuka do naszych domów. Ja osobiście traktuję czas na przygotowanie jako dar Boży. Możemy wyciągać wnioski z doświadczeń Ukrainy, uczyć się i poprawiać własne błędy, zanim przyjdzie nam zapłacić za nie znacznie wyższą cenę. Tylko trzeba ten czas wykorzystać. Od samego patrzenia na wiadomości i martwienia się nikt nie stanie się lepiej przygotowany — podkreśla Litwinowicz.
Odpowiedzialność nie kończy się na wojsku i służbach. Zaczyna się również w domu: od rozmowy z bliskimi i sprawdzenia, jak rodzina poradzi sobie bez codziennych udogodnień.
— Po pierwsze, zadbaj o siebie i swoją rodzinę. O zdrowie, sprawność i podstawowe umiejętności. Sprawdź, czy masz wodę, żywność, potrzebne leki, latarkę i możliwość naładowania telefonu. Ustal z bliskimi, jak się skontaktujecie, jeśli zwykłe połączenia przestaną działać, i gdzie się spotkacie. To nie są wielkie przedsięwzięcia. Ale trzeba je zrobić wcześniej. Kiedy gaśnie światło, jest już trochę za późno, żeby zastanawiać się, gdzie kupić latarkę — wyjaśnia nasz rozmówca.
Burze i przerwy w dostawach energii pokazują, jak szybko zwykła awaria może utrudnić życie całej rodzinie.
— Ciągle zaskakują nas zdarzenia, o których wiemy, że mogą się powtórzyć. Przez kilka godzin nie ma prądu i już pojawia się problem: nie działa ogrzewanie, nie można przygotować jedzenia, telefon się rozładowuje. A co, jeśli potrwa to kilka dni? Nie chodzi o to, żeby żyć w strachu. Chodzi o to, żeby własnym nieprzygotowaniem nie dokładać sobie kolejnego problemu — mówi.
Przetrwać i pomóc innym
Podczas wojny zakłócenia dostaw energii, łączności czy dostępu do usług mogą występować jednocześnie i trwać znacznie dłużej. Przygotowanie gospodarstw domowych wpływa wtedy również na to, komu w pierwszej kolejności będą mogły pomagać służby.
— Nie daj Boże, żeby wojna przyszła. Ale jedno jest pewne: człowiek lepiej przygotowany ma większe szanse, żeby sobie poradzić. Jeśli umiesz zadbać o siebie i rodzinę, pomoc może szybciej dotrzeć do kogoś, kto sam sobie nie poradzi. Do osoby starszej, chorej, samotnej. A może ty sam będziesz mógł pomóc sąsiadowi. Nam chodzi o to, żeby nie tylko nie zginąć, ale jeszcze móc pomóc innym — zaznacza Dariusz Litwinowicz.
Zapasy są więc jednym z elementów przygotowania. Równie potrzebne są pierwsza pomoc, znajomość najbliższego otoczenia i gotowość do współpracy.
Trzeba nadrabiać zaległości
Rozmówca „Kuriera Wileńskiego” ocenia, że w ciągu ostatnich pięciu lat przygotowanie Litwy wyraźnie się poprawiło. Zwraca jednak uwagę, że rozwój obronności wymaga ciągłej pracy, a zakup sprzętu jest dopiero jej początkiem.
— Jest o wiele lepiej niż pięć lat temu. Ale czy możemy powiedzieć: jesteśmy gotowi, wystarczy? Nie. Nasz przeciwnik korzysta z ogromnych zapasów zgromadzonych jeszcze w czasach sowieckich. Nawet sprzęt sprzed kilkudziesięciu lat nadal zabija. Nie można go lekceważyć tylko dlatego, że jest stary. Z drugiej strony widzimy, jak szybko zmieniają się technologie. Drony, termowizja, rozpoznanie i łączność zmieniają sposób działania. Kupienie urządzenia to początek. Potrzebny jest jeszcze człowiek, który potrafi je obsługiwać, zespół, który umie wykorzystać informacje, i zaplecze, które utrzyma to wszystko w działaniu — mówi.
Takie przygotowanie obejmuje również gospodarkę: zdolność do produkcji, napraw, zaopatrzenia i utrzymania podstawowych usług.
— Przez lata zbyt łatwo przyjmowaliśmy, że poważna wojna nas nie dotyczy. Teraz trzeba nadrabiać zaległości. Potrzebujemy zapasów, sprawnej gospodarki i ludzi, którzy wiedzą, co mają robić. Sam komputer niczego za nas nie rozwiąże. Dron też sam nie zastąpi przygotowanego człowieka. Dlatego trzeba szkolić się, szkolić się, szkolić się. I sprawdzać na ćwiczeniach, czy to, co dobrze wygląda w prezentacji, rzeczywiście działa — przekonuje Litwinowicz.
W tym wysiłku widzi także szansę na odstraszenie potencjalnego agresora.
— Jeśli przeciwnik zobaczy, że jesteśmy przygotowani, że społeczeństwo potrafi działać, a państwo potrafi się bronić, może uznać, że nie opłaca mu się napadać. Po to się przygotowujemy: żeby ten najgorszy scenariusz się nie spełnił — dodaje.
Wojna, która dotyka również mieszkańców Wileńszczyzny
Rozmówca sprzeciwia się sprowadzaniu wojny wyłącznie do walk na froncie. Jej skutki przekraczają granice państw bezpośrednio zaangażowanych w działania zbrojne.
— Ja uważam, że wojna już trwa. Nie mówię, że na Litwie toczą się walki. Mówię, że już ponosimy jej koszty i odczuwamy zagrożenia. II wojna światowa też wpływała na życie ludzi w miejscach, na które nie spadła ani jedna bomba. Dziś również nie trzeba mieć frontu pod oknem, żeby wojna zmieniała nasze życie — zauważa.
Jednym z tych kosztów jest konieczność przeznaczania większych środków na bezpieczeństwo. Szczególnie odczuwają napięcia społeczności przygraniczne, których codzienne funkcjonowanie i perspektywy rozwoju zależą także od sytuacji po drugiej stronie granicy.
— Pieniądze, które musimy przeznaczać na dodatkowe zabezpieczenia, mogłyby służyć również zdrowiu, oświacie czy rozwojowi naszych miejscowości. Ale zagrożenie sprawia, że musimy zmieniać priorytety. Mieszkańcy pogranicza odczuwają też ograniczenia ruchu i niepewność, która utrudnia planowanie działalności czy inwestycji. Musimy budować płoty zamiast mostów. To też jest koszt tej sytuacji — mówi Dariusz Litwinowicz.
Wskazuje również na presję informacyjną i próby osłabiania wzajemnego zaufania.
— Wojna ma różne oblicza. Jest przemoc zbrojna, ale są też dezinformacja, zastraszanie i próby skłócenia ludzi. Ktoś chce, żebyśmy przestali ufać sobie nawzajem, pokłócili się i uznali, że nic od nas nie zależy. Dlatego odporność to również umiejętność zatrzymania się i sprawdzenia informacji, zanim przekażemy ją dalej. Nie każda niepokojąca wiadomość jest prawdziwa i nie na każdą trzeba reagować paniką — podsumowuje.
