Więcej

    Jakub Szynkiewicz, pierwszy wielki mufti Litwy i Polski

    Czytaj również...

    Pierwsze wzmianki o Tatarach zamieszkałych na Litwie pochodzą z końca XIV w. Dr Jakub Szynkiewicz był jednym z wybitnych przedstawicieli tego narodu.

    | Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

    Wzmianki pojawiają się już w listach wielkiego księcia Litwy Witolda z 1397 r. Wiadomo, że Tatarzy walczyli po stronie wojsk litewskich w bitwie pod Grunwaldem, stanowili też osobistą ochronę księcia. Witold sprowadził Tatarów ze Złotej Ordy na początku XV w. Z biegiem czasu Tatarzy zaczęli przybywać z Krymu, ze stepów nogajskich – opowiada „Kurierowi Wileńskiemu” dr Galina Miškinienė, przedstawicielka społeczności tatarskiej w Radzie Wspólnot w Departamencie Mniejszości Narodowych przy Rządzie RL.

    Doktor filozofii i działacz

    Dr Jakub Szynkiewicz był pierwszym wielkim muftim Litwy i Polski. W latach 1925–1944 mieszkał i pracował w Wilnie. Urodził się 16 kwietnia 1884 r. w rodzinie rolników, Sulejmana i Fatimy, w Lachowiczach (obecnie miasto na terytorium Białorusi). W 1904 r. ukończył szkołę realną w Mińsku. Później studiował w Instytucie Technologicznym w Sankt Petersburgu. Na uczelni aktywnie działał w kółku polskich studentów muzułmanów.

    Reklama (dobiera algorytm zewnętrzny na podst. ustawień czytelnika)

    – W 1910 r. postanowił zmienić kierunek studiów i rozpoczął naukę języków orientalnych na Wydziale Historii i Filologii Uniwersytetu w Sankt Petersburgu. Studiował tu języki: arabski, perski, turecki. Wraz z wybuchem I wojny światowej zmuszony był przerwać studia. Do 1917 r. walczył na froncie. W 1918–1919 wraz z działaczami środowisk tatarskich, polskich i litewskich wziął udział w powstaniu Krymskiej Republiki Ludowej. Republika ta istniała bardzo krótko – opowiada dr Galina Miškinienė.

    W 1919 r. Jakub Szynkiewicz wyjechał do Berlina, gdzie na fakultecie filozofii kontynuował przerwane studia. W 1927 r. uzyskał stopień doktora filozofii. Po ukończeniu studiów mieszkał przez pewien czas w Berlinie, pracując jako tłumacz i nauczyciel języków obcych. W grudniu 1925 r. wrócił do Wilna. Na zjeździe przedstawicieli muzułmańskich wspólnot religijnych został wybrany na stanowisko muftiego Litwy i Polski.

    Czytaj więcej: Tatarzy zaprezentowali się śpiewająco. 10-lecie zespołu Ilsu

    Ratował przed Zagładą

    Był osobowością dobrze znaną w świecie muzułmańskim. Słynął jako wielki erudyta, autor licznych publikacji religijnych (m.in. „Historia proroków”, „Tadżwid. Nauka czytania Koranu”, „Wersety z Koranu”) oraz prac naukowych poświęconych działalności polskich i litewskich muzułmanów. Należał do Polskiego Towarzystwa Orientalistycznego, mówił w 10 językach. Wiele podróżował. Odwiedził Egipt, Turcję, Indie, Jugosławię, Bejrut, Damaszek, Jerozolimę. W 1926 r. uczestniczył w Światowym Kongresie Muzułmańskim w Kairze.

    – W lokalnej wspólnocie muzułmańskiej próbował wprowadzić niektóre nowości, które poznawał, podróżując. Nakazy spisał w języku arabskim i tureckim, a wyjaśnienia podał w języku polskim. „Notatki wielkiego muftiego, doktora Jakuba Szynkiewicza” są właśnie tzw. ilmihalem, podstawowymi zasadami islamu, których znajomość każdy muzułmanin potrzebuje w życiu codziennym. Dotychczas nie były nigdzie publikowane, ich właścicielem jest osoba prywatna. Mam nadzieję, że w przyszłości zapiski muftiego ukażą się w druku – zaznacza nasza rozmówczyni.

    W 1939 r., po wybuchu II wojny światowej, Jakub Szynkiewicz został obywatelem Republiki Litewskiej, a także muftim litewskich muzułmanów. Próbował zachować zarówno Muftiat, jak i bibliotekę oraz archiwum. Mieszkał w Wilnie. Podczas II wojny światowej muzułmański duchowny ratował przed zagładą wileńskich intelektualistów różnych narodowości, dając im możliwość wyjazdu na Zachód.

    – Wileńskim Żydom i Karaimom wydawał dokumenty mające świadczyć o tym, że są wyznawcami religii muzułmańskiej. W ten sposób ratował im życie – podkreśla dr Galina Miškinienė.

    Tatarzy opuszczają Litwę

    Pierwszą siedzibą wileńskiego Muftiatu była kamienica pod nr. 5 przy ul. Św. Michała (Šv. Mykolo g.). W 1935 r. Muftiat, bibliotekę oraz archiwum przeniesiono na ul. Ostrobramską (Aušros Vartų g.). Czynne były tu do 1944 r.

    Muftiat był najwyższym organem muzułmańskich wspólnot religijnych i kulturowych, który koordynował ich działalność. Przed II wojną światową na terenach Rzeczypospolitej Polskiej było 16 takich wspólnot. Mufti był wybierany przez przedstawicieli wspólnot i następnie reprezentował ich interesy.

    Warto wspomnieć, że w Wilnie, na Łukiszkach, znajdował się wówczas meczet. Po II wojnie światowej przez pewien czas był nawet czynny. Mimo że budynek nie ucierpiał podczas wojny, w 1968 r. ówczesne władze sowieckie postanowiły go zburzyć. Zlikwidowano także znajdujący się obok cmentarzyk muzułmański. Część nagrobków kamiennych wywieziono, z niektórych zaś poukładano schody na cmentarzu Na Rossie.

    | Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe

    Tatarzy na Litwie, Tatarzy w Polsce…

    Po wojnie część Tatarów wileńskich wyemigrowała za granicę, część, w 1944 r., w ramach repatriacji wyjechała przez Polskę na Zachód.

    Dr Jakub Szynkiewicz wyjechał z Litwy w 1944 r., najpierw do Niemiec, następnie do Egiptu. Do 1952 r. mieszkał w Kairze, później w Stanach Zjednoczonych. Zmarł 1 listopada 1966 r. w stanie Connecticut. Właśnie minęła 55. rocznica jego śmierci.

    W 2014 r. na ścianie kamienicy pod nr. 7 przy ul. Ostrobramskiej z inicjatywy Związku Litewskich Gmin Tatarskich odsłonięto litewskojęzyczną tablicę pamiątkową ku czci wielkiego muftiego. Na tablicy jest napis: „Dr Jakubas Šinkevičius, mufti, główny duchowny muzułmański, humanista, który w czasie II wojny światowej ratował ludzi przed nazistowskim ludobójstwem i sowieckimi represjami”.

    Czytaj więcej: Litewscy Tatarzy: więcej nas łączy niż dzieli


    Publikacja z cyklu „Litewscy Tatarzy – 700 lat razem”. Projekt jest częściowo finansowany przez Departament Mniejszości Narodowych przy Rządzie RL.


    Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym „Kuriera Wileńskiego” nr 45(129) 06-12/11/2021

    Reklama (dobiera algorytm zewnętrzny na podst. ustawień czytelnika)

    Afisze

    Więcej od autora

    Kultowa „Rotonda” przywitała pierwszych gości

    Tu niegdyś wpadało się na kawę z lodami, a porcja parówek z musztardą często była w ciągu dnia jedynym ciepłym posiłkiem dla studentów Uniwersytetu Wileńskiego i Akademii Sztuk Pięknych. Przez wile lat popularna niegdyś kawiarnia przedstawiała żałosny widok. W remont...

    Przed 100 laty w kościele na Zwierzyńcu odbyła się pierwsza msza

    Nazwa dzielnicy — Zwierzyniec od XVI w. należał do Radziwiłłów, którzy mieli tu rezerwat przeznaczony na polowania. W lesie trzymano żubry, łosie i inną zwierzynę — stąd nazwa miejsca. Las rósł tu jeszcze w XIX w. W 1893 r. ówczesny...

    „Issa” — jedyny polski zespół na Żmudzi

    Po raz pierwszy zespół wystąpił w Kiejdanach podczas obchodów Święta Niepodległości RP w listopadzie tegoż roku. Założycielką, prezesem, stałą opiekunką i duszą zespołu jest Irena Duchowska. Jest też autorką niektórych tekstów z repertuaru „Issy”. Piosenka pt. „Kiejdany”, autorstwa pani Ireny,...

    Znamy finałową dziesiątkę „Polaka Roku 2022”! Kapituła wyłoniła kandydatów

    Plebiscyt ma na celu uhonorowanie osób, które w sposób szczególny zasłużyły się dla polskości na Litwie i poprzez swą działalność trwale zapisały się w naszej polskiej kronice zdarzeń. We wtorek, 8 listopada do redakcji „Kuriera Wileńskiego” przybyli członkowie kapituły, w...