— Jeżeli ciśnienie tętnicze jest wyższe niż 130/80, to jest to już powód do wizyty u lekarza rodzinnego — mówi „Kurierowi Wileńskiemu” lekarz kardiolog prof. Raimondas Kubilius ze szpitala „Kauno klinikos”.
„Ogólny wskaźnik umieralności w kraju utrzymuje się na stabilnym poziomie. Choroby układu krążenia, nowotwory złośliwe, zewnętrzne przyczyny zgonów oraz choroby układu pokarmowego odpowiadają łącznie za 83,9 proc. wszystkich zgonów” — podał we wtorek Instytut Higieny, prezentując wstępny raport dotyczący przyczyn zgonów mieszkańców Litwy w 2025 r.
Według danych urzędu, w 2025 roku na Litwie zmarło 37 tys. 491 osób, czyli o 38 więcej niż w 2024 r. Ponad połowę wszystkich zgonów stanowiły choroby układu krążenia — 51,3 proc. Nowotwory złośliwe stanowiły 21,2 proc. zgonów, zewnętrzne przyczyny zgonów (m.in. urazy, zatrucia) 5,8 proc., a choroby układu pokarmowego 5,6 proc.
Badania profilaktyczne
Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że powinny regularnie kontrolować stan swojego układu krążenia.
Program profilaktyki chorób układu krążenia jest przeznaczony dla kobiet i mężczyzn w wieku od 40 do 60 lat (włącznie). W ramach programu lekarz rodzinny ocenia czynniki ryzyka w określonych odstępach czasu, a w razie potrzeby opracowuje indywidualny plan profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych. Jeśli stwierdzi się bardzo wysokie ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia, pacjent kierowany jest do specjalistycznych placówek medycznych w celu przeprowadzenia szczegółowych badań diagnostycznych. W razie potrzeby wdrażane jest odpowiednie leczenie.
W ramach programu można bezpłatnie wykonać badania poziomu glukozy we krwi, cholesterolu oraz trójglicerydów. Możliwe jest również wykonanie EKG oraz innych badań diagnostycznych, które pozwalają określić, czy dana osoba należy do grupy podwyższonego ryzyka.
— Program profilaktyczny skierowany jest do pacjentów w określonej grupie wiekowej. Jednak w przypadku złego samopoczucia, nawet jeśli osoba nie mieści się w przedziale wiekowym 40-60 lat, powinna skonsultować się z lekarzem rodzinnym. Lekarz oceni stan zdrowia, zleci niezbędne badania oraz w razie potrzeby wystawi skierowanie do specjalisty — wyjaśnia Alma Astafjewa.
Choroby układu krążenia rozwijają się bezobjawowo
Kardiolodzy zachęcają do rozpoczęcia profilaktycznych badań układu krążenia już po ukończeniu 18. roku życia.
— Choroby układu krążenia, takie jak np. nadciśnienie, przez lata rozwijają się bezobjawowo. Kiedy pojawiają się pierwsze, wyraźne symptomy, choroba jest już zazwyczaj zaawansowana. Dlatego ludzie powinni rozpocząć badania profilaktyczne już po ukończeniu 18. roku życia. W tym wieku każdy powinien już wiedzieć, jakie ma ciśnienie tętnicze czy poziom cholesterolu we krwi. Osoby, których rodzice lub dziadkowie cierpią na choroby układu krążenia lub w których rodzinach występowały zgony na skutek udaru mózgu, zawału serca lub po prostu nagłe zgony, powinny rozpocząć badania profilaktyczne w jeszcze młodszym wieku — mówi lekarz kardiolog prof. Raimondas Kubilius, kierownik kliniki rehabilitacyjnej Szpitala Litewskiego Uniwersytetu Nauk o Zdrowiu „Kauno klinikos”.
Zaznacza, że jeżeli ciśnienie tętnicze jest wyższe niż 130/80, to jest to już powód do wizyty u lekarza rodzinnego.
— Nie ma jednej, uniwersalnej recepty na to, jak uniknąć chorób sercowo-naczyniowych. Należy m.in. uświadomić, że palenie — czy to tradycyjnych papierosów, tytoniu podgrzewanego, czy papierosów elektronicznych — negatywnie wpływa na układ krążenia. Warto też pamiętać o codziennej aktywności fizycznej trwającej co najmniej 30-45 minut, dostosowanej do wieku, możliwości i stanu zdrowia. Należy też regularnie badać poziom cukru we krwi oraz kontrolować nawyki żywieniowe — wylicza kardiolog.
Kluczowy wpływ żywności
Rozmówca podkreśla, że żywność, którą spożywamy, ma kluczowy wpływ na stan naszego układu krążenia.
— Ostatnio przeprowadzone badania wykazały, że ponad 25 proc. produktów spożywczych kupowanych przez przeciętną rodzinę w centrach handlowych stanowi żywność przetworzona lub wysoko przetworzona. Kardiolodzy podkreślają, że najlepsze jedzenie – to przygotowane w domu — wystarczy raz zjeść obiad lub kolację w restauracji, by przekroczyć dzienne zalecane spożycie soli nawet o 200 proc. — stwierdza prof. Raimondas Kubilius.
Kardiolog dodaje, że zgony z powodu chorób sercowo-naczyniowych są plagą nie tylko Litwy, ale także Europy i całego świata.
Dane Instytutu Higieny
W 2025 r. w Litwie zmarło 18 212 mężczyzn, czyli o 119 mniej niż w 2024 r. Najwięcej mężczyzn (44,8 proc.) zmarło z powodu chorób układu krążenia. W tej grupie 61,7 proc. zgonów spowodowała choroba niedokrwienna serca, 18,8 proc. choroby naczyń mózgowych, a 9,5 proc. nadciśnienie tętnicze.
Z powodu nowotworów złośliwych zmarło 4 342 mężczyzn. Najczęściej były to nowotwory tchawicy, oskrzeli i płuc (19,8 proc.), rak prostaty (11,9 proc.) oraz rak żołądka (7,6 proc.). Z powodu nowotworów tchawicy, oskrzeli i płuc zmarło trzykrotnie więcej mężczyzn niż kobiet.
Przyczyny zewnętrzne odpowiadały za 8,5 proc. wszystkich zgonów mężczyzn. Spośród 1 556 mężczyzn, którzy zmarli z tych przyczyn, 60,2 proc. poniosło śmierć w wyniku wypadków, m.in. komunikacyjnych, upadków, utonięć oraz przypadkowych zatruć, a 27,1 proc. w wyniku samobójstwa.
Choroby układu pokarmowego stanowiły 6,2 proc. wszystkich przyczyn zgonów mężczyzn. Z tego powodu zmarło 1 123 mężczyzn, z czego 22,3 proc. z powodu marskości i zwłóknienia wątroby, a 21 proc. z powodu alkoholowej choroby wątroby.
W 2025 r. w Litwie zmarło 19 279 kobiet, czyli o 157 więcej niż rok wcześniej. Większość kobiet (57,4 proc.) zmarła z powodu chorób układu krążenia. W tej grupie 59,7 proc. zgonów spowodowała choroba niedokrwienna serca, 22,7 proc. choroby naczyń mózgowych, a 11,2 proc. nadciśnienie tętnicze.
Nowotwory złośliwe były przyczyną śmierci 3 601 kobiet, co stanowiło 18,7 proc. wszystkich zgonów kobiet. Najczęściej występowały nowotwory piersi (15,4 proc.), tchawicy, oskrzeli i płuc (8,1 proc.) oraz trzustki (7,7 proc.).
Trzecie miejsce w strukturze przyczyn zgonów kobiet zajęły choroby układu pokarmowego. Z ich powodu zmarło 975 kobiet, co stanowiło 5,1 proc. wszystkich zgonów kobiet.
Z przyczyn zewnętrznych zmarło 630 kobiet, czyli 3,3 proc. wszystkich zmarłych kobiet. Spośród nich 70 proc. zmarło w wyniku wypadków, a 16,3 proc. w wyniku samobójstwa.
Według danych Instytutu Higieny, w 2025 r. zmarło 64 dzieci w wieku od 1 do 17 lat, w tym 43 chłopców i 21 dziewcząt.
Raport wskazuje, że w latach 2014-2022 liczba zgonów dzieci w wieku 1-17 lat malała. W 2023 r. wzrosła do 83 przypadków, jednak w kolejnych latach ponownie zaczęła spadać.
Głównymi przyczynami zgonów dzieci w wieku 1-17 lat były: zewnętrzne przyczyny zgonów (48,4 proc.), nowotwory złośliwe (15,6 proc.) oraz wady wrodzone (14,1 proc.). Z powodu przyczyn zewnętrznych zmarło 31 dzieci — 23 chłopców i 8 dziewcząt.
