Dyrektor Instytutu Historii Litwy Aurimas Švedas twierdzi, że naukowcy ustalili miejsca, w których w archikatedrze wileńskiej występują anomalie architektoniczne, i to właśnie tam w pierwszej kolejności powinno się szukać szczątków Witolda Wielkiego.
„Dostrzegamy zainteresowanie społeczeństwa znalezieniem lub uzyskaniem odpowiedzi na pytanie, czy możliwe jest odnalezienie miejsca pochówku Witolda Wielkiego oraz identyfikacja jego szczątków. Ustaliliśmy już, gdzie w archikatedrze wileńskiej znajdują się tak zwane anomalie architektoniczne i możemy stwierdzić, że właśnie tam będziemy szukać odpowiedzi na pytania interesujące państwo i społeczeństwo” — powiedział Aurimas Švedas.
Powołano grupę roboczą
Instytut Historii Litwy realizuje obecnie projekt „Badania Archikatedry Wileńskiej: możliwości wykorzystania XRF (fluorescencji rentgenowskiej), metod datowania oraz danych ze skanera 3D”.
— Celem projektu jest zbadanie najstarszych murów katedry. Główna uwaga podczas badań zostanie skierowana na tzw. budynek kwadratowy, czyli wczesne mury katedry, które do dziś pozostają najstarszym murowanym budynkiem na Litwie — komentuje dla „Kuriera Wileńskiego” Viktorija Vitkauskaitė, rzeczniczka Instytutu Historii Litwy.
W ramach przygotowań do realizacji największych jak dotąd kompleksowych badań naukowych katedry decyzją premier została powołana specjalna ekipa.
— Grupa robocza opracuje obecnie długoterminowy plan badań, ochrony oraz prac konserwatorskich. Do 1 lipca br. zespół ma przygotować projekt planu kompleksowych badań naukowych katedry oraz związanych z nimi prac ochronnych i konserwatorskich, ocenić wstępne zapotrzebowanie finansowe i możliwe źródła finansowania. Zostaną również przedstawione propozycje dotyczące naukowego potwierdzenia przypuszczeń o możliwej lokalizacji szczątków Witolda Wielkiego w bazylice wileńskiej — informuje rozmówczyni.
Grupie roboczej przewodniczyć będzie doradczyni premier ds. kultury Ingrida Kutkienė. W jej skład weszli również przedstawiciele Departamentu Dziedzictwa Kulturowego, Kancelarii Rządu, Archidiecezji Wileńskiej, Kancelarii Prezydenta, Muzeum Dziedzictwa Kościelnego, Ministerstwa Finansów, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Ministerstwa Kultury oraz Ministerstwa Oświaty, Nauki i Sportu. Członkowie zespołu będą mogli korzystać z pomocy ekspertów, przedstawicieli instytucji naukowych, organów państwowych i samorządowych oraz różnych organizacji.
Badane są mury katedry
Zdaniem dyrektora Instytutu Historii Litwy, Katedra Wileńska była badana już wcześniej, głównie pod kątem architektury i historii sztuki, prowadzono również fragmentaryczne badania archeologiczne, badano także podziemia katedry.
Obecnie Instytut Historii Litwy prowadzi badania murów katedry. Planowane jest określenie różnic i zbieżności między poszczególnymi etapami budowy, wyodrębnienie grup pierwiastków chemicznych odzwierciedlających technologie produkcji oraz ukazanie zależności między zmianami cegieł i zapraw używanych do murowania.
„Zrobiono bardzo wiele. Trwająca już ponad rok dyskusja o sensie badań katedry wileńskiej zachęca nas przede wszystkim do przeprowadzenia swoistej ewidencji tego, co już zostało zrobione oraz wyznaczenia celów krótkoterminowych i długoterminowych” — zapowiedział Švedas.
Zamurowana nisza pod Kaplicą św. Kazimierza
W kwietniu badacz historii Saulius Poderis ogłosił, że posiada dowody potwierdzające, że podczas rekonstrukcji katedry w okresie międzywojennym, wraz ze szczątkami władców Litwy i Polski — króla Polski, Wielkiego Księcia Litewskiego Aleksandra Jagiellończyka oraz dwóch żon króla Zygmunta Augusta, Elżbiety Habsburżanki i Barbary Radziwiłłówny — mogły zostać odnalezione także szczątki Witolda Wielkiego. Zdaniem Poderisa z powodów politycznych nie poinformowano o tym publicznie, a szczątki księcia ponownie ukryto.
Przed kilku dniami Poderis oznajmił, że szczątków Witolda Wielkiego należy szukać w fundamentach Kaplicy św. Kazimierza, w zachodniej ścianie mauzoleum, a dokładniej w zamurowanej niszy — w dawnym przejściu łączącym za czasów panowania Wazów kaplicę bezpośrednio z Zamkiem Dolnym.
Możliwe wywiezienie szczątków Witolda
Prof. dr hab. Alfredas Bumblauskas uważa, że szanse na odnalezienie szczątków Witolda Wielkiego w podziemiach katedry są niewielkie.
— Wiadomo jedynie, że do połowy XVII w. szczątki księcia spoczywały w katedrze wileńskiej. Według źródeł historycznych w XVI w., z polecenia królowej Polski i wielkiej księżnej litewskiej Bony Sforzy, wykonano płytę nagrobną, która prawdopodobnie została umieszczona w krypcie, w której został pochowany Witold Wielki — opowiada historyk „Kurierowi Wileńskiemu”.
Profesor przypomina, że w czasie wojen z Moskwą w XVII w. relikwie i szczątki ważnych postaci były wywożone z Wilna dla bezpieczeństwa.
— Szczątki św. Kazimierza przewieziono do rezydencji Sapiehów w Różanach, znajdujących się obecnie na terenach Białorusi. Do Wilna wróciły dopiero po wielu latach od odzyskania miasta. Możliwe jest więc, że także szczątki Witolda zostały wówczas wywiezione i już nigdy nie trafiły z powrotem do katedry — rozważa prof. Bumblauskas.
Istnieje również inna hipoteza. Według niej szczątki wielkiego księcia mogły przez cały czas pozostawać w katedrze, lecz po zniszczeniach dokonanych przez wojska rosyjskie zostały przemieszane z innymi nierozpoznanymi szczątkami znajdującymi się w podziemiach świątyni.
Katedra Wileńska jest miejscem pochówku nie tylko Witolda Wielkiego, lecz także znacznej części historycznej elity Litwy. W jej podziemiach znajduje się 110 metalowych skrzyń zawierających szczątki około tysiąca niezidentyfikowanych ludzi.
Szczyt potęgi Litwy
Witold Wielki (ok. 1350-1430) uzyskał tytuł Wielkiego Księcia Litewskiego w 1392 r. i rządził krajem aż do swojej śmierci. Za jego rządów Litwa osiągnęła szczyt swojej potęgi. Z jego imieniem wiąże się umocnienie stanu szlacheckiego, utrwalenie chrześcijaństwa, rozwój architektury gotyckiej i piśmiennictwa, tolerancja wobec różnowierców, pojawienie się symboli i monet Wielkiego Księstwa Litewskiego, zwycięskie wojny z państwami sąsiednimi oraz największe terytorium, jakie kiedykolwiek posiadała Litwa.
Wespół ze swym bratem stryjecznym, królem Polski Władysławem II Jagiełłą, dowodził wojskami litewsko-polskimi podczas bitwy pod Grunwaldem w 1410 r., które złamało potęgę militarną zakonu krzyżackiego. Jednak to Witold tradycyjnie uważany jest za triumfatora bitwy. Zmarł w 1430 r. w Trokach w wyniku nieszczęśliwego upadku z konia. Miał około 80 lat. Został pochowany w katedrze wileńskiej. Siostra księcia Witolda została pochowana w Krakowie, a jego brat w Pradze.
