Za inicjatorów ustanowienia święta uznaje się ówczesnych prezydentów – Lecha Kaczyńskiego oraz László Sólyoma. Uchwała węgierskiego parlamentu została przyjęta jednogłośnie 12 marca 2007 r., a cztery dni później analogiczną decyzję przez aklamację podjął polski Sejm. Obchody Dnia Przyjaźni odbywają się co roku naprzemiennie w Polsce i na Węgrzech, a ich gospodarzami są różne miasta obu krajów. Choć nie jest to dzień wolny od pracy, towarzyszą mu liczne wydarzenia: konferencje historyczne, koncerty, wystawy, spotkania młodzieży oraz inicjatywy organizowane przez środowiska polonijne.
Polonia na Węgrzech
Obecność Polaków na ziemiach węgierskich sięga wczesnego średniowiecza i była związana z bliskimi relacjami dynastycznymi obu państw. Na Węgrzech osiedlali się polscy uczeni, artyści, rzemieślnicy oraz chłopi, tworząc trwałe skupiska etniczne. Szczególną rolę w historii polsko-węgierskiej odegrali Polacy uczestniczący w walkach o wolność Węgier w latach 1848-1849, walczący u boku Węgrów pod dowództwem generałów Józefa Bema i Henryka Dembińskiego. Kolejną falę osadnictwa przyniosła II wojna światowa, gdy przez Węgry przeszło ponad 100 tys. polskich uchodźców — żołnierzy i cywilów. Część z nich pozostała tam na stałe, zwłaszcza w Budapeszcie, który do dziś jest głównym ośrodkiem życia polonijnego. Według spisu powszechnego z 2011 r., mniejszość polska na Węgrzech liczy 5 730 osób, natomiast aż 7 001 osób deklaruje polskie pochodzenie. Około jedna trzecia Polonii mieszka w Budapeszcie.
Organizacje polonijne na Węgrzech
Zorganizowane życie polonijne zaczęło rozwijać się już w drugiej połowie XIX w., jednak po II wojnie światowej działalność ta została przerwana przez władze komunistyczne. Odrodzenie nastąpiło po 1958 r., a dynamiczny rozwój — po 1990 r., wraz z odzyskaniem pełnej suwerenności przez Węgry.
Obecnie na terenie Węgier działa około 75 zorganizowanych ośrodków polonijnych, w tym: ogólnokrajowe organizacje społeczne (m.in. im. gen. Bema oraz pw. św. Wojciecha); Ogólnokrajowy Samorząd Mniejszości Polskiej; Stołeczny Samorząd Mniejszości Polskiej w Budapeszcie; liczne samorządy lokalne działające w miastach i wsiach całego kraju.
Istotną rolę odgrywają także instytucje kulturalne i edukacyjne, takie jak Dom Polski, Ogólnokrajowa Szkoła Polska, Muzeum i Archiwum Węgierskiej Polonii oraz zespoły artystyczne i grupy teatralne, które pielęgnują język i tradycję narodową.
Polskie poloniki w Budapeszcie
Budapeszt jest najważniejszym centrum polskich poloników na Węgrzech. Znajdują się tu liczne miejsca pamięci związane z historią Polaków, m.in. tablice upamiętniające XIX-wieczną Polonię, uchodźców wojennych oraz wybitne postaci polsko-węgierskiej historii. Szczególne znaczenie ma Dom Polski w Budapeszcie oraz Kościół Polski, który w 1991 r. uzyskał rangę Polskiej Parafii Personalnej. Są to miejsca integrujące Polonię, skupiające życie religijne, społeczne i kulturalne, a zarazem pełniące funkcję symbolicznych „ambasad polskości” na Węgrzech.
Istotnym elementem polskiej obecności w Budapeszcie są także instytucje kultury i religii, które od dziesięcioleci pełnią rolę depozytariuszy pamięci historycznej i narodowej. Szczególne miejsce zajmuje Muzeum i Archiwum Węgierskiej Polonii, działające przy Domu Polskim. Placówka ta gromadzi dokumenty, fotografie, wydawnictwa i pamiątki związane z dziejami Polaków na Węgrzech — od XIX-wiecznej emigracji, przez okres II wojny światowej, aż po współczesność. Muzeum pełni nie tylko funkcję archiwalną, lecz także edukacyjną i wystawienniczą, będąc jednym z najważniejszych ośrodków dokumentujących historię polskiej diaspory w Europie Środkowej.
Równie istotnym miejscem na mapie polskich poloników Budapesztu jest Kościół Polski na Kőbányi, czyli Kościół św. Wojciecha w Budapeszcie. Świątynia ta od początku XX w. stanowi duchowe centrum Polonii węgierskiej. W 1991 r. została podniesiona do rangi Polskiej Parafii Personalnej, co formalnie potwierdziło jej szczególną rolę w życiu religijnym i społecznym Polaków mieszkających na Węgrzech. Kościół na Kőbányi był i pozostaje miejscem nie tylko nabożeństw w języku polskim, ale także uroczystości narodowych, rocznic historycznych oraz spotkań integrujących kolejne pokolenia Polonii.
W bezpośrednim sąsiedztwie kościoła znajduje się Dom Polski, co tworzy unikalny kompleks religijno-kulturalny, będący sercem polskiego Budapesztu. To właśnie tu szczególnie wyraźnie widać, że Dni Przyjaźni Polsko-Węgierskiej nie są jedynie symbolicznym świętem, lecz żywą tradycją, zakorzenioną w konkretnych miejscach, instytucjach i ludziach, którzy od pokoleń pielęgnują wspólne dziedzictwo obu narodów.
Wizyta prezydencka
Wizyta prezydenta RP Karola Nawrockiego w Budapeszcie (po wcześniejszym spotkaniu w Przemyślu z prezydentem Węgier) była ważnym wydarzeniem dyplomatycznym, podkreślającym bliskie relacje między Polską a Węgrami — z okazji Dnia Przyjaźni Polsko-Węgierskiej. Podczas rozmów z władzami węgierskimi omawiano współpracę gospodarczą, bezpieczeństwo oraz kwestie unijne. Zwolennicy wizyty wskazywali na znaczenie historycznego partnerstwa i wspólnych interesów. Krytycy natomiast podnosili obawy o zbyt bliskie relacje z rządem Viktora Orbána, zarzucając mu odchodzenie od standardów demokratycznych. W ich opinii taka współpraca może budzić kontrowersje w relacjach z innymi państwami Unii Europejskiej i wpływać na wizerunek Polski.
