Marszałek, w znalezionym po jego śmierci, odręcznie napisanym testamencie, wydał dyspozycję: „Niech tylko moje serce wtedy zamknięte schowają w Wilnie, gdzie leżą moi żołnierze, co w kwietniu 1919 roku mnie jako wodzowi Wilno jako prezent pod nogi rzucili”.
I tak się właśnie stało. Uroczystość złożenia serca Józefa Piłsudskiego na Rossie, poprzedzona wielomiesięcznymi przygotowaniami, budową Mauzoleum, stała się ostatnią wielką manifestacją odrodzonej Rzeczypospolitej, w której wzięli udział duchowieństwo, liczne oddziały wojskowe, prezydent Rzeczypospolitej z otoczeniem, senatorowie, posłowie, urzędnicy, przedstawiciele instytucji naukowych i kulturalnych, senat USB z rektorem na czele w togach, przedstawiciele organizacji chłopskich w strojach ludowych, harcerze, delegacje zagraniczne i tłumy Wilnian.
Prelegent — Tomasz Kuba Kozłowski
Pracownik Domu Spotkań z Historią w Warszawie — koordynator programu Warszawska Inicjatywa Kresowa, którego celem jest upowszechnianie wiedzy o historycznym i kulturowym dziedzictwie Ziem Wschodnich Rzeczypospolitej. Popularyzator wielokulturowego dziedzictwa Kresów, organizator spotkań, dyskusji, promocji książek, projekcji filmowych, wykładów dla dorosłych, zajęć edukacyjnych i warsztatów dla młodzieży, spacerów historycznych. Stale współpracuje przy organizacji cyklicznych wydarzeń dedykowanych Kresom, w tym Festiwalu Dziedzictwa Kresów na Podkarpaciu, Międzynarodowego Festiwalu Kultury Kresowej w Jarosławiu, Dni Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich w Warszawie.
Autor blisko 200 prezentacji multimedialnych z cyklu „Opowieści z Kresów” (trwającego nieprzerwanie od czerwca 2007), a także ponad 100 innych prezentacji, m. in. w ramach cykli: Fotografowie Kresów, Skrzydła nad Kresami, O Niepodległą i jej granice na Wschodzie, Kresy Niepodległe 1919-1939, 20 kobiet roku 1920, Święta na Kresach, Kresy zapoznane, Z Piłsudskim po Kresach, Zima na Kresach, Po zdrowie na Kresy, Wspólne dziedzictwo, Na Kresy po zdrowie! W latach 2007 – 2024 autorskie prezentacie poświęcone Kresom przedstawił w ponad 150 miejscowościach w kraju i za granicą (w Londynie, Wilnie, Łucku, Równem, Lwowie, Stanisławowie, Samborze, Jaworowie).
Autor i współautor kilkunastu wystaw historycznych.
Autor i współautor publikacji dotyczących migracji i uchodźców, historii harcerstwa, I wojny światowej, dziedzictwa Kresów, m. in. albumów tematycznych w kwartalniku historycznym „Karta”: Zagłębie Borysławskie, Polesie, I wojna na Kresach, Na dalekiej Ukrainie Riwiera Zaleszczyki; kalendarza „Świat Kresów”, (2009); albumu Świat Kresów, (2011, 2012), albumu Wielka Wojna na Wschodzie 1914-1918. Od Bałtyku po Karpaty (2015), katalogu „Ku nowoczesności. Kresy Niepodległe 1919-1939 (2019), publikacji 20 kobiet roku 1920 (2020).
Od jesieni 2021 prowadzi cykl spacerów historycznych Kresowa Warszawa prezentujący miejsca, wydarzenia i postaci pochodzące z Kresów związane z historią Warszawy, obecne w przestrzeni miasta poprzez upamiętnienia, tablice, pomniki, nazwy ulic, adresy zamieszkania, groby, pamiątki historyczne.
Kolekcjoner i bibliofil, twórca gromadzonej od lat 80. XX wieku, liczącej kilkadziesiąt tysięcy obiektów, największej prywatnej kolekcji materiałów dotyczących Kresów, obejmującej druki zwarte, ciągłe i ulotne, kartografię, archiwalia, ikonografię, falerystykę, antyki, przedmioty codziennego użytku oraz wszelkie inne pamiątki pochodzące z Kresów. Laureat Honorowej Nagrody Hetmana Kolekcjonerów Polskich Jerzego Dunin-Borkowskiego (2011) oraz Nagrody „Kolekcjonerstwo — Nauka i Upowszechnianie” im. Feliksa Jasieńskiego za popularyzację kolekcjonerstwa (2021).
W latach 1991-1997 specjalista w zakresie problematyki migracji i uchodźstwa, m. in. Pełnomocnik Ministra Spraw Wewnętrznych d/s Uchodźców, Dyrektor Biura ds. Migracji i Uchodźstwa w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych, członek Rady do Spraw Uchodźców (1999– 2004). W latach 90. uczestnik i animator współpracy międzynarodowej w zakresie migracji i uchodźstwa, m. in. Wiceprzewodniczący (1995-1996) i Przewodniczący Komitetu ds. Migracji Rady Europy (1996–1998).
Uhonorowany medalem „Dziedzictwo Kresów Wschodnich” (2009), medalem „Polonia Mater Nostra Est” (2011), tytułem Honorowego Członka Stowarzyszenia Przyjaciół Ziemi Drohobyckiej (2015), wyróżnieniem „Kuferek Pamięci Kresowej” (2015), honorowym wyróżnieniem „Semper Fidelis” przez TMLiKPW (2019), wyróżnieniem „Praemium Honoris Cresovianae” przez Światowy Kongres Kresowian (2019), Nagrodą „Semper Fidelis” przez Instytut Pamięci Narodowej (2023).
Odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi (2004) i brązowym medalem „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis” przyznanym przez Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2015).
W styczniu 2019 powołany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego do składu Rady Narodowego Instytutu Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą – Instytutu Polonika. W październiku 2022 powołany ponownie do składu Rady NIPDKzG POLONIKA.
Od 2011 roku prowadzi profil „Świat Kresów” w Facebooku informujący o działaniach i wydarzeniach związanych z popularyzacją dziedzictwa Kresów https://www.facebook.com/SwiatKresow
Tomasz Kuba Kozłowski zapowiedział, co znalazło się w prezentacji:
— Józef Piłsudski chciał, żeby jego serce znalazło się w Wilnie, tak samo jak prochy jego matki, Marii z Billewiczów Piłsudskiej. Prezentacja ma na celu pokazanie całej tej historii rozpoczynającej się od śmierci Józefa Piłsudskiego w 1935 roku, kiedy jego serce zostało zgodnie z jego ostatnią wolą, wyjęte z jego ciała i przewiezione do Wilna, gdzie zostało zamurowane w ścianie kościoła św. Teresy przy ulicy Ostrobramskiej na okres roku. Następnie będzie mowa o długotrwałych, wielomiesięcznych przygotowaniach do całej uroczystości, która odbyła się rok później, 12 maja 1936 roku. I oczywiście wiele miejsca w prezentacji jest poświęcone budowie mauzoleum na Rossie, pokazaniu, skąd pochodziły granity na to mauzoleum (z Tatr, czy słynna płyta, która została znaleziona na Wołyniu, a wyszlifowana i przygotowana w Warszawie), no i następnie — cała historia bardzo drobiazgowych przygotowań organizacyjnych do pogrzebu serca w Wilnie, dekoracji Wilna w tym czasie, wystaw towarzyszących. Między innymi będzie mowa o wystawie przygotowanej wówczas w Bibliotece Uniwersytetu Stefana Batorego. Będą też zdjęcia z nocnej iluminacji Wilna, która miała miejsce w nocy z 11 na 12 maja 1936 roku, czyli przed samym pogrzebem. I oczywiście relacja z konduktu, który szedł ulicami miasta od Ostrej Bramy, Wielką, przez Plac Katedralny, aż doszedł do Cmentarza na Rossie, gdzie nastąpiło złożenie urny i cały opis tych uroczystości, a także informacja o tym minimauzoleum, które wtedy przy okazji tego powstało. Czyli to będzie taka całościowa opowieść o jednym z największych pogrzebów, jaki miał miejsce w II Rzeczypospolitej.
Opowieść ilustrowana będzie oryginalną, unikalną ikonografią, dokumentami i cytatami z epoki.
Michał Rzepiak:
— Fundacja Pomorskich Kresowian jest wraz z Domem Kultury Polskiej w Wilnie współorganizatorem tego wydarzenia. Uznaliśmy wspólnie, że 90. rocznica pochówku serca Piłsudskiego i prochów matki jest tak ważnym wydarzeniem, że należy je uczcić i o tym przypomnieć Polakom mieszkającym na Ziemi Wileńskiej, i w ogóle w Wilnie i na Litwie. A że Fundacja Pomorskich Kresowian zajmuje się tym dziedzictwem Kresowian i wielu Kresowian jest na Pomorzu Gdańskim, uznaliśmy, że wspólnie z Domem Polskim zorganizujemy taką prelekcję. To ważna rzecz, która powinna zostać zauważona.
Władysław Wojnicz:
— Chciałbym podkreślić, że tego typu inicjatywy są bardzo istotne i są skierowane do osób interesujących się historią, ale przede wszystkim do młodzieży. Na poranną prelekcję zapraszamy przede wszystkim młodzież ze szkół Wilna i okolic, żeby zapoznać ją z wątkiem, częścią historii związanej z Wilnem, z ówczesną Rzecząpospolitą Obojga Narodów, z postacią Marszałka Józefa Piłsudskiego. Uważam, że to ciekawy projekt edukacyjny, który przede wszystkim poszerza horyzonty. Gdy padła propozycja zaproszenia Tomasza Kuby Kozłowskiego – nie miałem wątpliwości, bo to wspaniały lektor i wykładowca, znawca Kresów, człowiek-encyklopedia. Zapraszam wszystkich i jestem pewien, że osobom, które przyjdą na prelekcję, dostarczy ona masę wrażeń i poszerzą swoje horyzonty.
Dom Kultury Polskiej w Wilnie