Premier Mindaugas Sinkevičius zwrócił się w oficjalnym liście do kierownictwa Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych (CERN) w sprawie dążenia Litwy do uzyskania pełnoprawnego członkostwa w tej organizacji.
List premiera
„Członkostwo Litwy w CERN jest zarówno strategicznym celem państwa, który wzmocniłby naszą rolę w europejskim ekosystemie nauki i innowacji, jak i szansą na otwarcie wielu nowych możliwości przed litewskimi naukowcami, studentami i przedsiębiorstwami” — napisał szef rządu.
CERN to znajdująca się w Genewie placówka naukowo-badawcza, która jest jedną z najważniejszych instytucji na świecie zajmujących się fizyką cząstek elementarnych. Głównym celem CERN jest badanie najbardziej fundamentalnych składników materii i praw, które rządzą Wszechświatem. Naukowcy m.in. próbują odpowiedzieć na pytania: Z czego dokładnie zbudowana jest materia? Jak powstał Wszechświat? Dlaczego cząstki mają masę? Członkami organizacji są obecnie 23 państwa.
Nie uczestniczysz — nie istniejesz
Fizyk, doktor nauk przyrodniczych, profesor Wileńskiego Uniwersytetu Technicznego im. Giedymina Wojciech Stankiewicz sądzi, że to jest dobry krok dla Litwy.
— Działalność CERN to nie jest działka naukowa, w której się specjalizuję. Tym niemniej wiem, że naukowcy z Litwy od dawna współpracują z CERN. Uczestniczyli i brali udział w jej projektach — oświadcza naukowiec w rozmowie z „Kurierem Litewskim”.
Litwa jest członkiem stowarzyszonym CERN od 2018 r. W tym okresie litewscy naukowcy, doktoranci i inni studenci aktywnie włączyli się w działalność organizacji, pracując i odbywając staże w CERN. Członkostwo stowarzyszone stworzyło również litewskim przedsiębiorstwom możliwość udziału w przetargach organizowanych przez CERN. Natomiast pełnoprawne członkostwo zniosłoby ograniczenia obowiązujące członków stowarzyszonych.
Dążenie do uzyskania pełnoprawnego członkostwa w CERN zostało uwzględnione w programie XXI rządu. Naukowiec jest przekonany, że uczestniczenie w takich organizacjach jest bardzo ważne nie tylko dla samych naukowców, ale również dla państwa.
— Jeśli nie uczestniczysz w tym teamsie, to zwyczajnie ciebie nie ma. Bardzo możliwe, że praktyczne zastosowanie badań jądrowych nie jest aktualne dla naszego kraju. Badanie gwiazd również raczej nie ma realnego przełożenia na życie, ale to nie oznacza, że takie badania nie są potrzebne. Warto pamiętać, że naukowcy nie pracują tylko na przemysł. Naukowcy przyczyniają się do rozwoju nauki, która nie ma granic — zaznacza nasz rozmówca.
Bardziej rozpoznawalna
CERN buduje i obsługuje akceleratory cząstek, które rozpędzają cząstki do ogromnych prędkości, a następnie doprowadzają do ich zderzeń. Najbardziej znanym urządzeniem jest Wielki Zderzacz Hadronów (LHC) — największy i najbardziej zaawansowany akcelerator cząstek na świecie. Ma około 27 km obwodu i znajduje się pod ziemią na terenie Szwajcarii i Francji. Podczas zderzeń powstają warunki pozwalające naukowcom obserwować bardzo rzadkie cząstki i zjawiska.
Przynależność do międzynarodowych organizacji naukowych, sądzi prof. Stankiewicz, ma też praktyczną zaletę.
— Członkostwo w CERN lub innej organizacji podnosi widoczność Litwy. Generalnie finansowanie nauki ma kilka źródeł. Pierwsze, to środki pochodzące z budżetu Ministerstwa Oświaty, Nauki i Sportu. Drugim są projekty lokalne pochodzące na przykład od Rady Nauki Litwy, który kilka razy w roku ogłasza konkurs dotyczący poszczególnych dziedzin nauki. Trzecie źródło ma charakter międzynarodowy. Naukowcy zawsze są zachęcani do tego, aby pisali wspólne projekty z uczelniami lub grupami naukowców z różnych państw. Tylko nikt nie zaprosi naukowca z Litwy do wspólnego projektu, jeśli Litwa będzie niewidoczna. Właśnie bycie członkiem CERN przyczynia się do większej rozpoznawalności — oświadcza Wojciech Stankiewicz.
Badania antymaterii
Historia CERN sięga roku 1952, kiedy 11 państw Europy podpisało umowę o utworzeniu Rady Europejskiej Badań Jądrowych, która miała przygotować plan budowy i organizacji laboratorium. Polska jest pełnoprawnym członkiem instytucji od 1991 r. od 1964 r. miała status członka-obserwatora, jako jedyny kraj bloku wschodniego. Do największych osiągnięć CERN uważa się odkrycie bozonu Higgsa w 2012 r. Eksperymenty ATLAS i CMS przy Wielkim Zderzaczu Hadronów (LHC) wykazały istnienie cząstki odpowiadającej przewidywanemu wcześniej bozonowi Higgsa. W 2013 r. naukowcy Peter Higgs i François Englert otrzymali za tę teorię Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki. Poza tym CERN jest jednym z najważniejszych miejsc na świecie, gdzie produkuje się i bada antymaterię.
Ze względu na osiągnięcia członkostwo w CERN jest dla państwa czymś więcej niż uczestnictwem w organizacji fizyków. Daje dostęp do międzynarodowego środowiska naukowego, zaawansowanych technologii, projektów badawczych oraz kontraktów dla przedsiębiorstw.
