Klub „Garnizon Nowa Wilejka” działa od 2014 r. kultywuje tradycje ułańskie i organizuje uroczystości patriotyczne związane z historią wojny polsko-bolszewickiej, II Rzeczypospolitej oraz walk Armii Krajowej. Tegoroczne obchody miały szczególnie podniosły charakter, ponieważ odbyły się w miejscu historycznego stacjonowania 13. Pułku Ułanów Wileńskich.
W uroczystości wzięli udział m.in.: chargé d’affaires RP na Litwie Rafał Poborski, attaché obrony RP płk Sławomir Świątek oraz doradca prezydenta RP Jan Józef Kasprzyk. Obecni byli także przedstawiciele organizacji kawaleryjskich i rekonstrukcyjnych z Polski i Litwy oraz reprezentanci polskich środowisk społecznych na Wileńszczyźnie.
Wierna kopia historycznego znaku
Centralnym punktem uroczystości było poświęcenie repliki sztandaru oraz akt jej przekazania na ręce przedstawicieli klubu. W dokumencie podkreślono, że celem przedsięwzięcia jest zachowanie pamięci o wileńskich ułanach i kontynuowanie ich dziedzictwa.
„Mając na względzie kultywowanie chlubnych tradycji oręża polskiego, pamięć o czynach bojowych wileńskich ułanów oraz etos służby Najjaśniejszej Rzeczypospolitej, niniejszym uroczyście przekazuje się kopię historycznego sztandaru 13. Pułku Ułanów Wileńskich na ręce Wileńskiego Klubu Rekonstrukcji Historycznej »Garnizon Nowa Wilejka«” – zapisano w akcie.
Przekazującym w imieniu fundatorów był Sławomir Mioduszewski, a przyjmującym w imieniu klubu Andrzej Bielawski. Jako świadków przekazania wskazano płka Sławomira Świątka (przedstawiciela władz i wojska), ks. Eduardasa Kirstukasa (duszpasterza, kapelana) oraz Jarosława Szostkę (przedstawiciela rodzin pułkowych).
Sztandar jest wierną kopią historycznego znaku pułkowego. Na stronie głównej płatu, na karmazynowym suknie wpisanym w biały krzyż kawalerski, wyhaftowano jedwabnymi i złotymi nićmi Orła Białego w koronie. W czterech narożnikach umieszczono srebrne wieńce laurowe z cyfrą rzymską XIII. Na stronie odwrotnej w centrum znalazł się okrągły wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej, otoczony srebrnym wieńcem i ozdobną taśmą. Jedyna zmiana wobec pierwowzoru, na którą zwrócono uwagę w akcie, dotyczy techniki. Opis historycznego sztandaru mówi o obrazie olejnym malowanym na płótnie, w replice zaś wizerunek Matki Boskiej jest uhaftowany.
Płat o wymiarach ok. 65 × 65 cm (z frędzlami) obszyto srebrną frędzlą o szerokości 2,5 cm. Do drzewca mocuje go skórzana tuleja, w którą wbito trzynaście pamiątkowych gwoździ honorowych, co symbolicznie nawiązuje do numeru pułku. Drzewce jest dwuczęściowe, skręcane, wykonane z drewna jesionowego. Ma ok. 230 cm długości wraz z głowicą i 4 cm średnicy. Wieńczy je srebrny orzeł na skrzynkowej podstawie z cyfrą 13.
Gwoździe zostały wbite ceremonialnie przez przedstawicieli instytucji, organizacji i środowisk związanych z tradycjami kawaleryjskimi. Byli wśród nich reprezentanci prezydenta RP, Ambasady RP w Wilnie, Wojska Polskiego, Federacji Kawalerii Ochotniczej RP, organizacji rekonstrukcyjnych oraz fundatorów sztandaru.
Zobowiązanie strzeżenia sztandaru
Podczas uroczystości wręczono grawertony osobom i instytucjom, które wsparły powstanie repliki. W gronie fundatorów znaleźli się przedstawiciele organizacji społecznych i historycznych oraz liczni darczyńcy prywatni z Polski, Litwy i Kanady. Rodzicami chrzestnymi sztandaru zostali Teresa Markowska-Kierulis i Roman Lachowicz.
Szczególne miejsce w akcie przekazania zajmuje zobowiązanie członków klubu do strzeżenia przekazanej relikwii. Dokument przypomina, że „sztandar – symbol najwyższych wartości: Boga, Honoru i Ojczyzny – jest znakiem wierności, honoru oraz ciągłości pokoleniowej”. Poczet sztandarowy i wszyscy członkowie Garnizonu Nowa Wilejka przyjęli sztandar z czcią i dumą. Zobowiązali się strzec jego godności i honoru z najwyższą pieczołowitością, pielęgnować pamięć o bohaterach 13. Pułku Ułanów Wileńskich i ich czynach orężnych oraz prezentować znak pułkowy zgodnie z wojskowym ceremoniałem i tradycją polskiej kawalerii.
List ministra obrony RP
Do uczestników skierowano również list wicepremiera i ministra obrony narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza, datowany na 26 września w Warszawie. Szef MON serdecznie pozdrowił w nim wszystkich uczestników uroczystości, w tym członków klubu, i podkreślił swoje osobiste związki z pułkiem.
„Choć nie mogę w waszym święcie uczestniczyć osobiście, jestem nim – jako wnuk śp. Władysława Kosiniaka-Kamysza, żołnierza tego Pułku – szczerze wzruszony” – napisał minister.
Przypomniał też dzieje jednostki. Pułk wywodził się z pieszych i konnych oddziałów samoobrony, które miały walczyć z ciągnącymi ze wschodu wojskami bolszewickimi. Był jedną z najdłużej walczących formacji jazdy Wojska Polskiego w wojnie lat 1918–1920 i, jak zaznaczył minister, znakomitym przykładem pospolitego ruszenia XX w. Do obrony Wileńszczyzny „konno i zbrojno” stawali bowiem arystokraci, ziemianie, mieszczanie, chłopi, robotnicy, harcerze, studenci i uczniowie. Wielokrotnie dawali wyraz męstwa, determinacji i niezłomnego ducha, wykonując śmiałe zagony na zaplecze wroga, dzięki czemu cieszyli się na Wileńszczyźnie powszechnym uwielbieniem.
W liście znalazły się także słowa uznania dla organizatorów: „Dziękuję Wileńskiemu Klubowi Rekonstrukcji Historycznej z Garnizonu Nowa Wilejka za ogromny wkład pracy w popularyzowanie wiedzy historycznej i przypominanie nam wszystkim o zasługach polskich kawalerzystów, za pielęgnowanie ułańskich tradycji” – podkreślił minister. Podziękował też społeczności i władzom samorządowym za podtrzymywanie pamięci o walecznych żołnierzach, ich charyzmatycznych dowódcach i niezwykłych wierzchowcach.
Na zakończenie życzył uczestnikom wielu wzruszeń, wrażeń i dobrych refleksji podczas uroczystości nadania klubowi repliki sztandaru, który towarzyszył ułanom na bojowych szlakach. „Jestem przekonany, że ten wyjątkowy znak kawaleryjskiej tradycji przyczyni się do jej utrwalenia w świadomości przede wszystkim młodego pokolenia Polaków” – napisał wicepremier RP.
Piknik kawaleryjski
Po części oficjalnej uczestnicy spotkali się na pikniku kawaleryjskim, który stał się okazją do mniej formalnych rozmów, wspomnień i integracji środowisk pielęgnujących tradycje wojskowe i patriotyczne. W atmosferze serdeczności i ułańskiej gościnności przy wspólnym stole zasiedli rekonstruktorzy, przedstawiciele organizacji społecznych, goście z Polski i Litwy oraz mieszkańcy Wileńszczyzny.
Uroczystość w Nowej Wilejce była nie tylko hołdem dla żołnierzy 13. Pułku Ułanów Wileńskich, lecz także świadectwem żywej pamięci historycznej polskiej społeczności na Wileńszczyźnie. Przekazana replika sztandaru ma odtąd przypominać o bohaterach pułku, ich służbie oraz wartościach, które pozostają aktualne również współcześnie.
Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym dziennika „Kurier Wileński” Nr 39 (113) 03-09/10/2026
