— Korzenie tego święta sięgają epoki przedchrześcijańskiej. Na długo przed pojawieniem się chrześcijaństwa ludzie uważnie obserwowali przyrodę oraz ruch słońca po niebie. Dostrzegali moment, w którym dzień osiągał swoją największą długość, a noc stawała się najkrótsza. Podobne obchody były znane nie tylko na Litwie, lecz także w wielu krajach regionu bałtyckiego i skandynawskiego. Dawne społeczności potrafiły wyznaczać ten wyjątkowy czas dzięki obserwacjom astronomicznym. Świadectwem tej wiedzy są między innymi miejsca kultu i obserwacji przyrody. Na wzgórzu Birutė w Połądze znajdował się krąg słupów, który pozwalał śledzić położenie zachodzącego słońca oraz określać zmiany pór roku i nadejście najdłuższego dnia w roku — mówi „Kurierowi Wileńskiemu” etnolog Libertas Klimka.
Po przyjęciu chrześcijaństwa dawne Święto Rosy zostało połączone z obchodami dnia św. Jana Chrzciciela. Właśnie stąd wywodzi się współczesna Noc Świętojańska. Mimo chrystianizacji wiele dawnych wierzeń, symboli i zwyczajów przetrwało przez stulecia i do dziś stanowi integralną część obchodów na Litwie.
Woda, ogień i zioła
— Najważniejsze tradycje związane są z trzema żywiołami: wodą, ogniem i roślinnością. Wierzono, że właśnie w tym czasie natura osiąga szczyt swojej mocy. Dlatego zbierano zioła lecznicze, którym przypisywano wyjątkowe właściwości. Według dawnych wierzeń rośliny zebrane w wigilię oraz podczas tej wyjątkowej nocy miały szczególną siłę uzdrawiania i ochrony — mówi Libertas Klimka.
Jak podkreśla nasz rozmówca, istotną rolę w obchodach odgrywały także młode kobiety. Dziewczęta plotły wianki z kwiatów i ziół, często wykorzystując tzw. „trzy razy po dziewięć” (lit. trejos devynerios) gatunków roślin. Tak przygotowane wianki służyły nie tylko jako ozdoba. Były również narzędziem wróżb. Za ich pomocą próbowano odczytać przyszłość, dowiedzieć się czegoś o nadchodzącym zamążpójściu, szczęściu, miłości i losie.
W niektórych regionach Litwy przygotowywano również tzw. kupolės — okazałe bukiety lub wiązki wykonane z polnych kwiatów i ziół. Ustawiano je w pobliżu pól uprawnych, a wokół nich odbywały się śpiewy, tańce i różnego rodzaju zabawy. Młodzi ludzie uczestniczyli w rytualnych grach i współzawodnictwie, których celem było między innymi zdobycie lub przejęcie tych symbolicznych kompozycji.
Noc ognisk i wspólnoty
— Gdy zapadał wieczór, całe społeczności gromadziły się na łonie natury — nad jeziorami, rzekami, na wzgórzach i rozległych łąkach. Przynoszono jedzenie, sery, chleb i napoje. Centralnym punktem obchodów stawało się wielkie ognisko. Ogień odgrywał rolę szczególną. Symbolizował oczyszczenie, siłę życiową oraz ochronę przed złem. Wokół płonących ognisk tańczono, śpiewano i bawiono się do świtu. W wielu miejscach młodzież przeskakiwała przez płomienie, wierząc, że zapewni to zdrowie, pomyślność oraz ochronę przed nieszczęściami. Zdarzało się również przepędzanie bydła przez miejsce po ognisku, aby uchronić zwierzęta przed chorobami i zapewnić im dobre zdrowie przez cały rok — opowiada etnolog.
Libertas Klimka zwraca uwagę, że jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli tego święta pozostaje poszukiwanie kwiatu paproci. Choć paproć w rzeczywistości nie kwitnie, legenda o jej cudownym kwiecie od wieków pobudza wyobraźnię kolejnych pokoleń. Symbolizował on szczęście, mądrość, spełnienie marzeń oraz wyjątkowe powodzenie. Poszukiwanie kwiatu paproci nie było wyłącznie elementem wierzeń ludowych, lecz także metaforą ludzkiego dążenia do tego, co wydaje się nieosiągalne — do marzeń nadających życiu sens.
