Miejsce nieprzypadkowe
Nie był to przypadek, że właśnie w Pszczelniku, miejscu naznaczonym historią, odbyła się ceremonia nadania najwyższego samorządowego wyróżnienia. To tutaj 17 lipca 1933 r. zakończył się tragicznie jeden z najbardziej bohaterskich lotów w historii światowego lotnictwa. Litewscy piloci Steponas Darius i Stasys Girėnas, po pokonaniu ponad 6 tys. km nad Atlantykiem, rozbili się zaledwie kilkaset kilometrów od celu swojej podróży — Kowna. Dla Litwinów stali się symbolem odwagi, determinacji i narodowych aspiracji. Dla mieszkańców ziemi myśliborskiej miejsce ich śmierci stało się przestrzenią pamięci, która od dziesięcioleci łączy dwa narody.
Przez dwadzieścia lat jedną z najważniejszych postaci budujących ten most pamięci pozostaje Wiesław Wierzchoś. Od chwili objęcia funkcji Konsula Honorowego RL w Szczecinie w 2006 r. konsekwentnie zabiegał o rozwój współpracy między Polską i Litwą, angażując samorządy, instytucje kultury, szkoły, uczelnie, Kościół i organizacje społeczne. Dzięki jego determinacji obchody organizowane w Pszczelniku z lokalnej uroczystości przekształciły się w wydarzenie o randze państwowej.
To właśnie za tę działalność Rada Miejska w Myśliborzu jednogłośnie zdecydowała o przyznaniu mu tytułu Honorowego Obywatela Gminy Myślibórz. Akt nadania wręczyli burmistrz Piotr Sobolewski oraz przewodnicząca Rady Miejskiej Bożena Srokowska. W uzasadnieniu podkreślono wieloletnią działalność laureata na rzecz rozwoju relacji polsko-litewskich, pielęgnowania pamięci o bohaterach „Lituaniki”, wspierania współpracy młodzieży oraz promocji Myśliborza jako miejsca szczególnie ważnego dla historii Litwy.
Wzruszająca chwila
Jak podkreślał burmistrz Piotr Sobolewski, wyróżnienie jest wyrazem wdzięczności za dwie dekady pracy, dzięki której Myślibórz stał się rozpoznawalnym miejscem spotkań Polaków i Litwinów oraz symbolem dobrego sąsiedztwa. To właśnie dzięki wieloletniemu zaangażowaniu konsula pamięć o litewskich lotnikach zyskała należną rangę, a gmina odgrywa dziś szczególną rolę w pielęgnowaniu wspólnego dziedzictwa historycznego.
Dla samego Wiesława Wierzchosia była to chwila wyjątkowo wzruszająca.
„Wyróżnienie, które otrzymuję w tym szczególnym dniu i w tym szczególnym miejscu, jest dla mnie ogromnym zaszczytem. Przyjmuję je jako wyraz uznania dla dotychczasowej misji konsularnej, którą od 2006 r. wykonuję na rzecz Republiki Litewskiej w regionie zachodniopomorskim” — powiedział, odbierając akt nadania.
Przełomowy rok 2007
W swoim wystąpieniu przypomniał wydarzenia, które zmieniły charakter uroczystości organizowanych w Pszczelniku. Szczególne znaczenie miał rok 2007. Wówczas rozpoczęto starania o upamiętnienie litewskich bohaterów również w Szczecinie. Dzięki współpracy z władzami Litwy, Kościołem katolickim w Polsce oraz licznymi instytucjami udało się doprowadzić do odsłonięcia w 2008 r. w szczecińskiej Bazylice Archikatedralnej św. Jakuba tablicy poświęconej Steponasowi Dariusowi i Stasysowi Girėnasowi. Uroczystości przewodniczył prezydent Litwy Valdas Adamkus.
To wydarzenie — jak podkreślił konsul — stało się przełomem.
— Od tego czasu doroczne uroczystości poświęcone Steponasowi Dariusowi Stasysowi Girėnasowi z rangi regionalnej urosły do rangi państwowej — przypomniał.
Historia współpracy polsko-litewskiej tworzona przez Wiesława Wierzchosia to jednak znacznie więcej niż organizacja rocznic. To również inicjowanie kontaktów między szkołami, uczelniami, samorządami i organizacjami społecznymi, promocja wspólnych projektów historycznych oraz przypominanie o wielowiekowych związkach obu narodów — od chrztu Litwy, poprzez Unię w Krewie i Unię Lubelską, aż po współczesne partnerstwo w ramach Unii Europejskiej i NATO. Takie spojrzenie na historię pozwalało budować współpracę opartą nie tylko na pamięci, ale także na wzajemnym zaufaniu i szacunku.
Słowa podziękowania
Znaczną część swojego wystąpienia laureat poświęcił podziękowaniom. Wymienił przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej, duchowieństwa, środowisk akademickich, Instytutu Pamięci Narodowej, dyrektorów szkół, organizacji społecznych oraz mediów, które przez lata wspierały działania na rzecz współpracy polsko-litewskiej. Szczególne słowa skierował do burmistrza Piotra Sobolewskiego.
„Specjalne podziękowania kieruję do byłych i do obecnego burmistrza Piotra Sobolewskiego, z którym mam zaszczyt współpracować od dwudziestu lat. Dziękuję i gratuluję Panu oraz całemu zespołowi za tworzenie wzorcowych relacji polsko-litewskich” — mówił.
Nie zabrakło również podziękowań dla mieszkańców Myśliborza, nauczycieli, młodzieży, leśników, strażaków, policjantów, krótkofalowców i dziennikarzy, którzy każdego roku współtworzą uroczystości w Pszczelniku, sprawiając, że pamięć o litewskich bohaterach pozostaje żywa. Wśród osób, którym podziękował, znaleźli się również przedstawiciele mediów relacjonujących wydarzenia od wielu lat.
Kulminacją wystąpienia były słowa wypowiedziane przy Słupach Giedymina — jednym z najważniejszych symboli państwowości litewskiej. „Przy Słupach Giedymina — narodowym symbolu Litwy, w dniu obchodów 93. rocznicy poświęconej bohaterskim lotnikom Steponasowi Dariusowi i Stasysowi Girėnasowi z dumą, głębokim szacunkiem i zobowiązaniem przyjmuję tytuł Honorowego Obywatela Gminy Myślibórz” — podziękował uhonorowany.
Szczególna wartość symboli
Nadanie tytułu Honorowego Obywatela Gminy Myślibórz Wiesławowi Wierzchosiowi ma wymiar znacznie szerszy niż uhonorowanie jednej osoby. Jest wyrazem uznania dla idei budowania porozumienia poprzez historię, kulturę i pamięć. To również podkreślenie szczególnej roli, jaką odgrywa Myślibórz i Pszczelnik w relacjach polsko-litewskich — miejsca, gdzie tragiczna historia sprzed dziewięćdziesięciu trzech lat stała się fundamentem współczesnej przyjaźni dwóch narodów.
W świecie pełnym podziałów takie symbole mają szczególną wartość. Pokazują bowiem, że pamięć o przeszłości może nie dzielić, lecz łączyć. A ludzie, którzy potrafią wokół tej pamięci budować współpracę, zasługują na najwyższe wyrazy szacunku. Honorowe Obywatelstwo Gminy Myślibórz dla Wiesława Wierzchosia jest właśnie takim wyrazem wdzięczności — za dwadzieścia lat służby, dzięki której historia stała się mostem łączącym Polskę i Litwę.
