Dlatego warto zabiegać o to, by czytelnicy nie odwracali się od drukowanych gazet. Warto je prenumerować, kupować, czytać i wspierać. Szczególnie na Litwie, gdzie polska prasa pełni również ważną funkcję wspólnotową i kulturotwórczą.
Mam jednak poważne zastrzeżenia do sposobu, w jaki autorzy apelu próbują przekonać nas do swojej racji. Już pierwsze zdania tekstu przynoszą dość zaskakującą diagnozę: młode pokolenie, uzależnione od telefonów i mediów społecznościowych, ma przez to popadać w ogłupienie i nieodpowiedzialność. Dalej dowiadujemy się, że tylko tradycyjne media potrafią powstrzymać dezinformację, propagandę i ogłupiające treści.
Czy naprawdę tak należy rozmawiać z młodym pokoleniem? Czy droga do odbudowy czytelnictwa ma prowadzić przez pouczanie i stawianie znaku równości między korzystaniem z nowych technologii a intelektualnym zubożeniem człowieka?
To diagnoza nie tylko zbyt daleko idąca, ale przede wszystkim niesprawiedliwa.
Telefon nie jest synonimem głupoty, podobnie jak papierowa gazeta nie jest automatyczną gwarancją mądrości. W internecie można znaleźć powierzchowność, manipulację i zwykły informacyjny szum, ale można też znaleźć wiedzę, wartościowe dziennikarstwo i ludzi prowadzących poważną debatę. Tak samo drukowana prasa może być źródłem rzetelnej informacji, ale jej papierowa forma sama w sobie nie czyni każdego tekstu prawdziwym ani wartościowym. Problemem nie jest zatem sam nośnik informacji. Problemem jest jakość informacji, odpowiedzialność za słowo, umiejętność krytycznego myślenia i zaufanie odbiorcy.
Szczególnie zastanawia mnie przekonanie autorów apelu, że obrona tradycyjnej prasy wymaga jednocześnie deprecjonowania mediów elektronicznych. Przecież przyszłość dziennikarstwa nie musi polegać na wojnie papieru z ekranem. Te dwa światy mogą się uzupełniać. Gazeta drukowana może dawać czytelnikowi pogłębioną refleksję, spokój lektury i poczucie obcowania z czymś trwałym, a wydanie internetowe może zapewniać szybkość, dostępność i docieranie do młodszych odbiorców.
Jeżeli chcemy, aby młodzi ludzie czytali polską prasę, powinniśmy ich do niej przyciągać, a nie z góry uznawać za ofiary technologicznego ogłupienia. Trudno zdobywać nowych czytelników, zaczynając od obrażania ich sposobu życia.
Jest jeszcze jeden aspekt, który w tym apelu zwraca moją uwagę. Autorzy słusznie piszą o konieczności ratowania polskiej szkoły na Litwie poprzez rozwój czytelnictwa. Trudno się z tym nie zgodzić. Ale czytelnictwo nie rodzi się z administracyjnych apeli, nakazów ani moralizowania. Rodzi się z ciekawości, potrzeby poznawania świata, atrakcyjnych treści i zaufania do autora. Gazeta musi być czytelnikowi potrzebna. Musi go interesować, zaskakiwać, czasem prowokować do dyskusji, a przede wszystkim szanować jego inteligencję.
Nie można też zapominać, że zaufanie do prasy buduje się nie tylko poprzez przywiązanie do tradycji, lecz także przez otwartość na krytykę, różnorodność opinii i gotowość do rozmowy z czytelnikiem. Czytelnik nie jest petentem, któremu redakcja wyświadcza łaskę, wydając gazetę. Jest partnerem, bez którego żadna redakcja nie ma racji bytu.
I właśnie dlatego apel Rady Redaktorów warto potraktować również jako okazję do zadania kilku niewygodnych pytań samemu środowisku dziennikarskiemu. Jak skuteczniej docierać do młodych? Jak sprawić, by polska gazeta na Litwie była dla nich atrakcyjna? Jak łączyć tradycję z nowoczesnością? Jak budować wspólnotę czytelników, zamiast dzielić ją na tych, którzy czytają papier, i tych, którzy korzystają z internetu?
Nie piszę tego jako ktoś, kto odwrócił się od „Kuriera Wileńskiego”. Wręcz przeciwnie. Prenumeruję tę gazetę i chciałbym, aby miała jak najwięcej prenumeratorów, aby rozwijała się i była obecna w życiu kolejnych pokoleń Polaków na Litwie. Właśnie z sympatii do niej nie chciałbym, aby jej obrona przybierała formę nostalgii za przeszłością i niepotrzebnego konfliktu z teraźniejszością.
Szanujmy papier, ale nie demonizujmy ekranu. Brońmy tradycyjnego dziennikarstwa, ale nie przypisujmy sobie monopolu na mądrość i prawdę. Zachęcajmy młodych do czytania, ale najpierw spróbujmy ich zrozumieć.
Bo polskiej prasy na Litwie nie uratuje przekonanie, że dawniej ludzie byli mądrzejsi, a dziś młodzież jest ogłupiona przez telefony. Uratuje ją przede wszystkim dobra gazeta, rzetelni dziennikarze, interesujące teksty i czytelnicy, którzy czują, że ktoś traktuje ich poważnie.
Gazeta potrzebuje czytelników. Ale czytelnicy również potrzebują szacunku.
Czesław Okińczyc, sygnatariusz Aktu Niepodległości Litwy