Wracamy do tematu tablic upamiętniających polskich artystów — Józefa Czechowicza oraz Wincentego i Ludomira Śleńdzińskich.
Jak już informował „Kurier Wileński”, w stolicy z inicjatywy władz Samorządu Miasta Wilna mają zostać umieszczone tablice poświęcone wybitnemu wileńskiemu fotografowi oraz znanym malarzom. Czerwone, metalowe tablice w języku litewskim pojawią się na ścianie drewnianego domu przy ul. Giedraičiu 32. Upamiętnią nie tylko związanych z Wilnem polskich twórców, lecz także sam budynek, którego historia jest równie niezwykła jak losy jego dawnych mieszkańców.
Sprawa, która dotyczy nas wszystkich
Inicjatywa samorządu dotycząca umieszczenia tablic pamiątkowych poświęconych polskim artystom, zaprojektowanych wyłącznie w języku litewskich, nie wywołała żadnej reakcji ze strony tych środowisk, od których można było oczekiwać szczególnego zainteresowania tą sprawą. Nie zabrali głosu ani radni polskiej frakcji samorządowej, ani przedstawiciele polskich organizacji społecznych i kulturalnych, ani też pojedynczy mieszkańcy. Tym bardziej zastanawia ten brak reakcji, że sprawa została nagłośniona przez lokalne polskie media. Jako pierwsza temat podjęła Telewizja TVP Wilno, informacja pojawiła się też na łamach „Kuriera Wileńskiego”. Można więc powiedzieć, że wiadomość dotarła do polskiej społeczności, a mimo to nie wzbudziła szerszej dyskusji.
Polski jako jeden z języków obcych
„Kurier Wileński” zapytał stołeczny samorząd, czy rozważano możliwość umieszczenia tablic upamiętniających polskich twórców w dwóch językach — litewskim i polskim. Tym bardziej, że w Wilnie znajduje się już kilka dwujęzycznych tablic, więc takie rozwiązanie nie byłoby żadną nowością.
„Zasady umieszczania tablic pamiątkowych określa Rada Miasta Wilna. Jeżeli tablica pamiątkowa jest finansowana ze środków budżetu samorządu, jej treść oraz miejsce zamontowania również muszą uzyskać akceptację Rady Miasta Wilna. Wniosek dotyczący umieszczenia takich tablic składa Komisja ds. Pamięci Historycznej Rady Miasta Wilna.
Po uzyskaniu zgody Rady przygotowywany jest projekt konkretnej tablicy pamiątkowej, zgodnie z zaleceniami dotyczącymi produkcji i montażu standardowych tablic pamiątkowych.
Tablice montowane są na wysokości 2,6–3 m i wyposażane w kod QR, którego zeskanowanie przekierowuje mieszkańca do opisu upamiętnionej postaci w bazie danych VilniusDNR, dostępnej również w języku polskim.
Tablice pamiątkowe nie są duże, a ilość miejsca na tekst jest bardzo ograniczona. Nie możemy zatem zmniejszać wielkości liter ani zwiększać objętości tekstu poprzez tłumaczenie treści na jeden lub kilka języków obcych. Dlatego informacje w innych językach publikowane są w internetowej bazie danych” — głosi komunikat samorządu.
Na pytanie, czy do samorządu wpłynęły wnioski lub apele ze strony działających w Wilnie polskich organizacji, dotyczące dwujęzyczności wspomnianych tablic pamiątkowych, samorząd odpowiedział, że nie otrzymał dotychczas żadnych tego rodzaju wniosków.
Z przekazanej redakcji odpowiedzi wynika także, że samorząd nie posiada informacji o tym, by członkowie frakcji Akcji Wyborczej Polaków na Litwie — Związku Chrześcijańskich Rodzin (AWPL-ZChR) w Radzie Miasta Wilna zwracali się z wnioskiem o umieszczenie na wspomnianych tablicach pamiątkowych napisów w dwóch językach — litewskim i polskim.
Jak już pisaliśmy, Rada Miasta Wilna podjęła decyzję o umieszczeniu tablic pamiątkowych w języku litewskim 21 października. Decyzja została przyjęta pomimo nieobecności radnych AWPL-ZChR podczas głosowania. Radni AWPL-ZChR nie wzięli udziału w głosowaniu, ponieważ wraz z pozostałymi radnymi opozycji opuścili salę obrad w geście protestu przeciwko proponowanym przez koalicję rządzącą zmianom w regulaminie Rady Samorządu Wilna, które ograniczały prawa radnych opozycyjnych do zgłaszania projektów uchwał i zabierania głosu. W rezultacie ich nieobecność objęła również głosowanie dotyczące tablic upamiętniających Józefa Czechowicza oraz Wincentego i Ludomira Śleńdzińskich.
Polskość żywą częścią codzienności i życia społecznego Wilna
Upamiętnianie osób, które dzięki swojej twórczości wpisały się w historię polskiej kultury, ma szczególne znaczenie. Polskojęzyczne tablice pamiątkowe przypominają o historycznej obecności Polaków w Wilnie oraz ich wkładzie w rozwój życia kulturalnego miasta.
O znaczeniu polskiego dziedzictwa dla tożsamości Wilna mówił „Kurierowi Wileńskiemu” Edward Trusewicz, wiceprezes Związku Polaków na Litwie i radny Samorządu Miasta Wilna.
— Powszechnie wiadomo, że Wilno jest miastem o niezwykle bogatym dziedzictwie historycznym i kulturowym, którego nie sposób zrozumieć bez uwzględnienia wielowiekowej obecności Polaków i ich fundamentalnego wkładu w kształtowanie jego tożsamości. Dziedzictwo naszego miasta nie jest zbiorem odrębnych historii narodowych, ale wspólnym dorobkiem pokoleń ludzi, którzy przez stulecia tworzyli Wilno. Uznanie polskiego wkładu wzbogaca to rozumienie i może mieć szczególne znaczenie dla współczesnego Wilna, w którym polskość jest żywą częścią codzienności i życia społecznego. Polacy są nie tylko strażnikami historycznej pamięci, ale również współtwórcami teraźniejszości i przyszłości miasta, dlatego upamiętnianie wybitnych Polaków powinno być naturalnym elementem. Siłą współczesnego Wilna jest bogactwo tradycji, które ukształtowały jego tożsamość, a historia miasta przypomina, że mimo różnic przez pokolenia tworzyliśmy to samo Wilno — podkreślał Edward Trusewicz.
Pojawia się więc pytanie, czy polska historia i kultura są rzeczywiście ważne dla naszych przedstawicieli i organizacji, czy też przypominają sobie o nich głównie przy okazji oficjalnych uroczystości i rocznic?
