Najnowsze dane pokazują, że tysiące mieszkańców Litwy żyją w permanentnym bezruchu, źle się odżywiają i coraz częściej zmagają się z problemami psychicznymi. Eksperci ostrzegają: brak zmian w codziennych nawykach może mieć poważne konsekwencje zdrowotne dla całego społeczeństwa.
Dietoterapia – nowy trend w zdrowiu
Duża część społeczeństwa codziennie spędza znaczną część czasu w pozycji siedzącej, co wiąże się ze zwiększonym ryzykiem otyłości, chorób układu krążenia, cukrzycy typu 2 oraz zaburzeń zdrowia psychicznego. Zauważa się też, że ludziom często brakuje wiedzy na temat tego, ile i jakiego rodzaju aktywności fizycznej potrzeba do utrzymania zdrowia.
Zgodnie z wynikami badania dotyczącego nawyków żywieniowych, aktywności fizycznej i wiedzy dorosłych oraz starszych mieszkańców Litwy, przeprowadzonego przez Instytut Higieny w 2024 r., jedynie 29,1 proc. mieszkańców osiąga wysoki poziom aktywności fizycznej, 39,4 proc. zalicza się do grupy o niskiej aktywności fizycznej, a 46,9 proc. mieszkańców czas spędza, siedząc przez ponad 6 godzin dziennie.
Nie lepiej wygląda sytuacja związana z codzienną dietą mieszkańców Litwy. Według danych z tego samego badania tylko 26,6 proc. mieszkańców Litwy ocenia swoją dietę jako zgodną z zaleceniami, a warzywa i owoce codziennie spożywa 40,3 proc. mieszkańców; jednak zalecane 5 porcji dziennie osiąga jedynie 3,3 proc.
W zaleceniach dotyczących zdrowego i zrównoważonego żywienia wskazuje się, że dziennie należy spożywać co najmniej 500 g warzyw, owoców i jagód, w tym nie mniej niż 350 g warzyw oraz 150–250 g owoców i jagód. Zgodnie z wynikami badania rzeczywistego sposobu żywienia dorosłych i starszych mieszkańców Litwy, przeprowadzonego przez Instytut Higieny w 2024 r., średnie dzienne spożycie wynosiło 161,9 g owoców i jagód oraz 239,9 g warzyw, a łączna ilość warzyw, owoców i jagód osiągała 401,8 g, co nie spełnia zalecanych norm.
Eksperci zwracają uwagę, że problem dotyczy nie tylko ilości spożywanych warzyw i owoców, lecz także jakości codziennej diety. Wyniki badania wykazały również, że spożycie tłuszczów nasyconych (12,6 proc. potencjału energycznego) oraz cukrów (11,8 proc.) przekracza zalecane normy (do 10 proc.). W dziennej racji pokarmowej mieszkańców stwierdzono także zbyt wysoką ilość cholesterolu oraz zbyt niską zawartość błonnika pokarmowego.
Problemem pozostaje nadmierne spożycie soli: 56,7 proc. mieszkańców dodatkowo soli już przygotowane potrawy, a 17,0 proc. robi to prawie zawsze, nawet bez wcześniejszego spróbowania jedzenia.
Niewystarczające jest także spożycie płynów – zalecaną ilość wody (8 i więcej szklanek dziennie) wypija jedynie 4,4 proc. mieszkańców.
Aktywność fizyczna a nasz dobrostan psychiczny
– Coraz większe obawy budzi także kondycja psychiczna społeczeństwa. Jeśli chodzi o zdrowie psychiczne, w ciągu ostatniej dekady najczęściej diagnozowano zaburzenia związane z lękiem; stanowią one 36 proc. wszystkich przypadków. Należą do nich m.in.: uogólnione zaburzenie lękowe, zaburzenie paniczne, różnego rodzaju fobie i inne. Na drugim miejscu znajdują się zaburzenia wynikające ze zmian w funkcjonowaniu mózgu, stanowiące 30 proc. wszystkich przypadków, takie jak: demencja, łagodne zaburzenia poznawcze czy organiczne zaburzenia nastroju. Trzecie miejsce pod względem częstości zajmują zaburzenia nastroju (27 proc.), takie jak: depresja, choroba afektywna dwubiegunowa czy mania – alarmują specjaliści Instytutu Higieny.
Według specjalistów najważniejsze są systematyczność oraz realistyczne, możliwe do wdrożenia na co dzień nawyki. Aktywność fizyczna i sposób odżywiania powinny być traktowane jako wzajemnie powiązane czynniki wpływające na ogólny stan zdrowia.
Dorosłym zaleca się co najmniej 150 minut umiarkowanej aktywności fizycznej tygodniowo. Może to być szybki marsz, jazda na rowerze lub inna ulubiona forma ruchu.
Ważne jest również: codzienne zwiększanie ilości ruchu (np. wybieranie schodów zamiast windy, chodzenie pieszo), robienie przerw od siedzenia co 30–60 minut, zapewnienie odpowiedniego odpoczynku.
Poświęcać więcej uwagi sobie
– Nie mniej istotne jest odżywianie. W opublikowanych w 2025 r. zaleceniach dotyczących zdrowego i zrównoważonego żywienia zachęca się do: spożywania różnorodnej żywności, częściej pochodzenia roślinnego, z codziennym uwzględnianiem produktów pełnoziarnistych, warzyw, owoców i jagód; spożywania roślin strączkowych co najmniej kilka razy w tygodniu, a także wybierania różnych rodzajów niesolonych orzechów i nasion; spożywania chudych produktów mlecznych, jedzenia ryb dwa lub trzy razy w tygodniu oraz umiarkowanego spożycia jaj; umiarkowanego spożycia czerwonego mięsa i unikania przetworzonych produktów mięsnych; wybierania zdrowych tłuszczów i olejów (np. oliwy, oleju rzepakowego); ograniczania cukru i soli w diecie; regularnego i umiarkowanego jedzenia, picia odpowiedniej ilości płynów oraz unikania lub nawet rezygnacji z alkoholu – zalecają eksperci.
Ważne jest regularne poświęcanie uwagi sobie i swojemu dobrostanowi psychicznemu. Warto zacząć od podstawowych potrzeb: dobrej jakości snu, zbilansowanej diety, rezygnacji ze szkodliwych nawyków i regularnej aktywności fizycznej. Równie ważne jest: poznawanie własnych emocji, postaw i reakcji na różne sytuacje oraz podejmowanie prób radzenia sobie ze stresem; dbanie o równowagę między pracą/nauką a życiem prywatnym; pamiętanie o czasie na odpoczynek.
Relacje społeczne, ulubione zajęcia czy inne formy relaksu to codzienne kroki, które mogą się przyczynić do poprawy zdrowia emocjonalnego. Jeśli czujesz, że codzienne trudności stają się zbyt przytłaczające i/lub potrzebujesz wsparcia – ważne jest, aby nie bać się szukać pomocy. Można skorzystać z różnych form bezpłatnego wsparcia; więcej informacji można znaleźć na stronie: pagalbasau.lt.
Młodzi, dorośli, seniorzy – różne potrzeby
– Ważne jest uwzględnianie potrzeb różnych grup wiekowych i kształtowanie prozdrowotnych nawyków od najmłodszych lat, obejmujących zarówno aktywność fizyczną, jak i odżywianie. Dzieci i młodzież należy zachęcać do aktywnego spędzania wolnego czasu, ograniczania czasu przed ekranami oraz zapewnienia co najmniej 60 minut aktywności fizycznej dziennie. Ważne jest także kształtowanie zdrowych nawyków żywieniowych: regularnych posiłków, częstszego spożywania warzyw i owoców, ograniczania przekąsek i napojów zawierających cukier oraz rozwijania umiejętności wybierania zdrowych produktów spożywczych w codziennych sytuacjach (np. rozpoznawania ich dzięki oznaczeniu „Dziurka od klucza”) – informuje Instytut Higieny.
Dorośli powinni włączać ruch do codziennego życia i wybierać takie formy aktywności fizycznej, które sprawiają przyjemność, aby łatwiej było utrzymać regularność. Ważne jest także utrzymywanie systematycznych nawyków żywieniowych: planowanie posiłków, wybieranie mniej przetworzonych produktów oraz ograniczanie cukru, soli i tłuszczów nasyconych.
U osób starszych szczególnie ważna jest bezpieczna, regularna aktywność fizyczna obejmująca ćwiczenia równowagi i wzmacnianie mięśni, aby zachować samodzielność i zmniejszyć ryzyko upadków. Istotna jest również zdrowa dieta oraz odpowiednie nawodnienie.
Zdrowemu stylowi życia sprzyjają także: otoczenie dostępność możliwości aktywności fizycznej, zdrowszych wyborów żywieniowych oraz systematyczne przekazywanie informacji.
– Gdyby spojrzeć na problematykę zdrowia psychicznego całościowo, dzieciństwo i okres dojrzewania są czasem intensywnego rozwoju emocjonalnego, społecznego i poznawczego, dlatego młodzi ludzie są szczególnie wrażliwi na różnego rodzaju stresory. Badania pokazują, że takie czynniki, jak: przemoc rówieśnicza, przemoc, izolacja społeczna czy problemy rodzinne, mogą mieć długotrwały wpływ na zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży. Do promowania zdrowego stylu życia dzieci i młodzieży mogą przyczyniać się zarówno rodzice, jak i nauczyciele – podkreślają specjaliści z Instytutu Higieny.
Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym dziennika „Kurier Wileński” Nr 19 (53) 16-22/05/2026