Czego obawia się polska młodzież
Zapytałam 20 osób o możliwość zdawania egzaminu w języku polskim. Okazało się, że młodzież w wieku 18-21 lat nie chciałaby zdawać egzaminu teoretycznego na prawo jazdy w języku polskim. Negatywna odpowiedź była dla mnie zaskoczeniem, dlatego zapytałam o przyczynę takiego wyboru. Pytani koledzy wyrażali wątpliwości, czy pytania egzaminacyjne będą dokładnie przetłumaczone przez eksperta, a nie jedynie za pomocą tłumacza Google.
Zwracali również uwagę na to, że polska terminologia jest inna i nie widzą potrzeby dodatkowego uczenia się terminów. Kolejnym argumentem był brak odpowiednio przetłumaczonej książki do nauki zasad ruchu drogowego dla Polaków zdających egzamin na terenie Litwy, uwzględniającej obowiązujące przepisy ruchu drogowego na Litwie. Młodzi sądzą, że poziom ich znajomości języka litewskiego jest wystarczający i w tym zakresie egzamin nie stanowi dla nich trudności.
Zapożyczenia i kalki językowe
W ramach badania przygotowałam ankietę zawierającą pytania zamknięte oraz otwarte dotyczące używanego słownictwa motoryzacyjnego. W materiale zebranym ustnie od 20 przedstawicieli młodzieży polskiej mieszkającej na Wileńszczyźnie w wieku 18-21 lat znalazło się sporo zapożyczeń. Badania były anonimowe, co pozwoliło uzyskać szczere odpowiedzi na pytania. Wywiady zawierały sytuacje, które prosiłam szczegółowo opisać, np. opisz sytuację drogową, w której ostatnio uczestniczyłeś(aś); opisz miejsce parkingu, przystanku autobusowego; wymień znaki drogowe; opisz nazwy części samochodu; opisz jakie funkcje możesz wykonać na miejscu pasażera i kierowcy.
W zebranym materiale pojawiły się zapożyczenia właściwe, czyli wyrazy przejęte z innych języków, które zachowują obcą formę i tylko częściowo są dostosowane do polszczyzny. Takiego typu przykładów z wywiadów zebrałam dwadzieścia siedem: „kapot” zam. maska; „bacziok” zam. zbiornik; „rul” zam. kierownica; „karobka peredacz” zam. skrzynia biegów; „tormoz” zam. hamulec; „binzekałonka” zam. stacja benzynowa; „astanowka” zam. przystanek; „switafor” zam. sygnalizator świetlny.
W wypowiedziach pojawiły się kalki językowe, które kopiują budowę wyrażeń z języka obcego. Takiego typu przykładów z wywiadów zebrałam siedemnaście. Przykłady: „czekać autobusu” — czekać na autobus; „jechać na autobusie” — jechać autobusem; „z tyłu maszyny” — z tyłu samochodu; „zmieniać masło” — wymieniać olej; „obgonić” — wyprzedzić.
W materiale występują kalki semantyczne wyrażeń, których forma jest poprawna, ale błędne znaczenie. Materiał badawczy obejmuje osiem przykładów tego typu zjawisk. Przykłady: „samochody pocałowali się” lub „oni stuknęli się” — samochody zderzyły się; „numer maszyny” — numer rejestracyjny samochodu; „jechać po prawach” — zgodnie z przepisami; „pojechał na czerwony” — przejechał na czerwonym.
52 jednostki leksykalne
Zebrano łącznie 52 jednostki leksykalne. Wśród nich zidentyfikowano 27 zapożyczeń oraz 25 kalk semantycznych i strukturalnych. Na podstawie przeprowadzonej analizy można stwierdzić, że w zebranym materiale dominuje wpływ języka rosyjskiego, który stanowił najczęstsze źródło zapożyczeń i kalk strukturalnych. Wskazuje to na jego nadal wyraźną obecność w badanym obszarze leksykalnym. Zauważalny jest również wpływ języka litewskiego, jednak występuje on w znacznie mniejszym zakresie. W analizie odnotowano także częste zjawisko interferencji językowej, czyli wzajemnego przenikania się elementów różnych języków.
Odpowiedź na możliwość zdawania egzaminu w języku polskim byłaby bardziej pozytywna, gdyby młodzież umiała się posługiwać terminologia polską. Warto upowszechniać poprawne nazwy części samochodów, znaków drogowych oraz różnych zachowań podczas jazdy, by nie słyszeć ciągle tych samych zapożyczeń z rosyjskiego.
Ewa Zakrzewska,
Studentka polonistyki na Uniwersytecie Wileńskim