6 lipca na Litwie jest obchodzony Dzień Państwowości nawiązujący do koronacji Mendoga z 1253 r. O koronacji oraz chrzcie, który nastąpił dwa lata wcześniej, Mendoga wiemy bardzo niewiele. Dokładna data koronacji również jest hipotetyczna. Żadne źródła pisane nie wspominają o 6 lipca. Część historyków sądzi, że to mogło odbyć się tydzień wcześniej — 29 czerwca. Jedno jest raczej pewne, że koronacja odbyła się najprawdopodobniej w niedzielę.
Mendog u Słowackiego
Mendog, twórca państwa litewskiego oraz pierwszy i jedyny król Litwy, z pewnością należy do jednych z najważniejszych postaci w historii Litwy. Warto odnotować, że do postaci litewskiego króla odwoływali się polscy pisarze i poeci. Juliusz Słowacki w 1829 r. napisał dramat „Mindowe”, który został wydany drukiem trzy lata później w Paryżu. Co ciekawe, utwór o litewskim królu miał na swoim koncie również ojciec Juliusza Słowackiego, Euzebiusz. Sztuka Euzebiusza Słowackiego „Mendog, król litewski. Tragedia w 5 aktach oryginalnie wierszem napisana” została wystawiona 1 stycznia 1813 r.
Historyk literatury z Centrum Polonistycznego Uniwersytetu Wileńskiego, dr Irena Fedorowicz, twierdzi, że dramat „Mindowe” został napisany na bardzo wysokim poziomie artystycznym.
— Mendog u Słowackiego został pokazany bardzo prawdziwie, zgodnie z realami epoki. Niepiśmienny, okrutny, pałający nienawiścią do wrogów. Na przykład mówi, że trzeba spalić żywcem krzyżaków. Trzeba jednak pamiętać, że okrucieństwo było normą w średniowieczu — podkreśla Irena Fedorowicz.
Tłumaczony przez Kudirkę
Pozytywnie o utworze „Mindowe” wypowiadał się Juliusz Niemcewicz. Zwłaszcza o akcie trzecim dramatu. Warto zaznaczyć, że sztuka Słowackiego była bardzo ceniona przez Litwinów. Po raz pierwszy na język litewski fragmenty dramatu zostały przetłumaczone i opublikowane w ukazującym się w USA piśmie „Viltis” w 1899 r. Całość w 1900 r. przetłumaczył Vincas Kudirka.
— Dramat Juliusza Słowackiego był bardzo ceniony przez Litwinów. Został wystawiony w 1905 r. w Petersburgu przez studentów Litwinów. Był bardzo wysoki poziom tego spektaklu. Wyższy nawet niż spektakl polski, który wystawiła w Wilnie Nuna Młodziejowska-Szczurkiewiczowa w 1906 r. Ci, którzy byli na obu spektaklach, to litewskie przedstawienie cenili wyżej — informuje dr Fedorowicz.
Po raz pierwszy spektakl po litewsku w Wilnie został wystawiony w 1908 r. Na scenie wystąpili: Liudas Gira (jako Wojszwiłk), Gabrielius Landsbergis-Zemkalnis (jako Heidenrich), Sofia Kymantaitė (jako Aldona). Pod wpływem sztuki Słowackiego Vincas Krėvė-Mickevičius napisał sztukę „Śmierć Mendoga”.
Litewskim okiem na litewskie dzieje
Kolejnym polskim twórcą, który sięgnął po postać litewskiego króla, był Józef Ignacy Kraszewski. W latach 1840-45 ukazały się trzy części trylogii poetyckiej „Anafielas. Pieśni z podań Litwy” poświęconej historii Litwy. Druga część jest poświęcona Mendogowi, który występuje pod imieniem Mindows. Jak wyjaśnia nam Irena Fedorowicz, Kraszewski spróbował spojrzeć „litewskim okiem na litewskie dzieje”. U niego, podobnie, jak u Słowackiego, Mendog jest władcą okrutnym. Dążąc do celu, czyli utrzymania władzy, zabija braci, bratanków, teścia. Każe zabijać jeńców.
— Według Kraszewskiego to typ romantycznego bohatera rozdartego pomiędzy wyższą koniecznością a wiernością sobie — tłumaczy nasza rozmówczyni.
Ostatecznie bohater poematu ginie w wyniku spisku. Jak zaznacza Irena Fedorowicz, u Kraszewskiego chrystianizacja Litwy jest spostrzegana jako słuszna, zarówno historycznie oraz moralnie, ale metody chrystianizacji stosowane przez Krzyżaków są godne potępienia.
Zarys historyczny
Dokładna data urodzenia Mendoga nie jest znana. Pierwszy raz jest wspomniany w 1219 r., kiedy 21 książąt litewskich zawarło układ z księstwem halicko-włodzimierskim. Przyjął chrzest w 1251 r. z rąk biskupa chełmińskiego Heidenryka, który prawdopodobnie dwa lata później go koronował. W 1261 r. Mendog porzucił chrześcijaństwo. Dwa lata później został zamordowany.
Koronacja Mendoga została świętem państwowym po odzyskaniu niepodległości w 1990 r. „25 października 1990 roku Rada Najwyższa Republiki Litewskiej — Sejm Restytucyjny ogłosiła 6 lipca dniem świątecznym. Było to zupełnie nowe święto państwowe, podkreślające długą tradycję litewskiej państwowości. Szczególnie istotne było zaakcentowanie tej tradycji w latach 1990-1991, gdy Litwa wyzwalała się spod okupacji i podejmowała ogromne wysiłki, by powrócić do wspólnoty państw europejskich i światowych” — czytamy na stronie Sejmu RL.
Po raz pierwszy obchody nowego święta odbyły się w roku 1991. W ciągu lat święto kilkakrotnie zmieniało nazwę. Teraz oficjalnie figuruje jako Dzień Państwa (Koronacji Króla Litwy Mendoga) oraz Dzień Hymnu Narodowego. 6 lipca 2009 r. z okazji obchodów Tysiąclecia imienia Litwy Litwini na całym świecie po raz pierwszy jednocześnie odśpiewali litewski hymn. Teraz każdego roku 6 lipca o godzinie 21:00 czasu litewskiego Litwini na całym świecie wspólnie śpiewają hymn.
