Równie ważne jest odpowiednie przygotowanie duchowe, które pozwala świadomie przeżyć ten wyjątkowy dzień i rozpocząć wspólną drogę małżeńską. O tym, jak przygotować się do ślubu kościelnego, jakie formalności załatwić w parafii, opowiada ks. Mykolas Sotničenka, koordynator ds. komunikacji w Kurii Archidiecezji Wileńskiej.
Justyna Giedrojć: Co oznacza małżeństwo kościelne w kontekście Kościoła katolickiego?
Ks. Mykolas Sotničenka: Małżeństwo kościelne jest związkiem mężczyzny i kobiety na całe życie, skierowanym ku dobru małżonków oraz zrodzeniu i wychowaniu dzieci. Jego podstawowymi cechami są jedność, wierność i nierozerwalność. Gdy małżeństwo zawierają dwie osoby ochrzczone, jest ono sakramentem – znakiem łaski Chrystusa i pomocą dla małżonków w codziennym życiu, aby kochać, przebaczać, wzrastać w odpowiedzialności i budować rodzinę.
Sakramentu małżeństwa udzielają sobie wzajemnie sami narzeczeni, wyrażając dobrowolnie i publicznie swoją zgodę. Kapłan lub diakon w imieniu Kościoła przyjmuje ich zgodę i udziela błogosławieństwa. Dlatego ślub kościelny nie jest jedynie piękną ceremonią lub częścią rodzinnej uroczystości – jest świadomym i złożonym na całe życie przyrzeczeniem wobec Boga i wspólnoty Kościoła.
W jakie dni tygodnia można zawrzeć ślub w Kościele katolickim i jakie są wyjątki?
Ślub w Kościele można zawrzeć w każdym dniu tygodnia – od poniedziałku do niedzieli. Śluby w niedzielę lub dni świąteczne mogą być ograniczone przez zasady obowiązujące w konkretnej parafii, ponieważ należy je pogodzić z regularnymi mszami świętymi wspólnoty oraz innymi posługami liturgicznymi. W Wielki Piątek i Wielką Sobotę nie sprawuje się sakramentu małżeństwa, a w całym Wielkim Tygodniu zazwyczaj się go unika. W Adwencie i Wielkim Poście można zawierać małżeństwa, jednak uroczystość powinna mieć bardziej powściągliwy charakter, właściwy tym okresom liturgicznym.
Czy piątek jest odpowiednim dniem na zawarcie małżeństwa w Kościele?
Według Kościoła katolickiego nie ma jednego dnia tygodnia, który byłby „najbardziej odpowiedni” na zawarcie małżeństwa. Najważniejsze jest, aby małżeństwo było przeżywane świadomie, w duchu modlitwy oraz aby para mogła odpowiednio przygotować się do sakramentu. Każdy dzień może być odpowiedni na przyjęcie sakramentu małżeństwa, jeśli termin zostanie uzgodniony z parafią i uwzględnia jej życie liturgiczne oraz duszpasterskie. Nie udziela się ślubów w Wielki Piątek ani w Wielką Sobotę.
Dlaczego w niektórych parafiach jednak piątek jest uważany za mniej popularny dzień na ślub kościelny?
Instrukcja Konferencji Episkopatu Litwy dotycząca dni pokuty i postu mówi, że „podobnie jak w całym Kościele powszechnym, na Litwie dniami pokuty są wszystkie piątki roku oraz okres Wielkiego Postu”. Być może niektóre parafie bardziej zachęcają narzeczonych, aby przeżywali piątki jako dzień pokuty. Nie oznacza to jednak, że ślub w piątek jest mniej uroczysty. W rzeczywistości piątek staje się coraz częściej wybieranym dniem na zawarcie małżeństwa. Narzeczeni dzielą się doświadczeniem, że w piątki wynajem sal weselnych, kawiarni, willi czy gospodarstw agroturystycznych bywa tańszy, dlatego decydują się na ślub właśnie tego dnia.
Zgodnie z Kodeksem prawa kanonicznego katolicy mają obowiązek powstrzymać się od jedzenia mięsa w każdy piątek. Czy kapłan może zwolnić gości weselnych z obowiązku powstrzymania się od jedzenia mięsa podczas wesela?
Wspomniana wcześniej instrukcja Konferencji Episkopatu Litwy dotycząca dni pokuty i postu stwierdza, że z obowiązku powstrzymania się od potraw mięsnych oraz z obowiązku postu, czyli spożycia jednego pełnego posiłku w ciągu dnia, a w pozostałych porach jedynie lekkiego pokarmu, są zwolnieni m.in. uczestnicy uroczystości ślubnych. Dlatego nie trzeba prosić o osobną dyspensę. Jednak we wszystkich przypadkach, także przy okazji zawarcia małżeństwa, obowiązek powstrzymania się od pokarmów mięsnych nadal obowiązuje w Środę Popielcową, Wielki Piątek i w Wigilię Bożego Narodzenia.
Jak należy przygotować się do ślubu kościelnego?
Narzeczeni powinni jak najwcześniej skontaktować się z parafią, w której planują zawarcie małżeństwa. Na Litwie należy zgłosić się do parafii nie później niż pięć miesięcy przed planowaną datą ślubu. Przygotowanie obejmuje rozmowy z duszpasterzem, udział w kursie przedmałżeńskim oraz omówienie odpowiedzialności przyszłej rodziny, wiary, komunikacji, wierności i otwartości na życie. Katolicy, którzy nie przyjęli jeszcze sakramentu bierzmowania, powinni przygotować się do niego i go przyjąć. Przed ślubem należy również przystąpić do spowiedzi.
Czy kapłan udzielający sakramentu małżeństwa wymaga określonych dokumentów?
Tak. Zazwyczaj potrzebne są dokumenty tożsamości, świadectwo chrztu oraz zaświadczenie, że dana osoba nie zawierała wcześniej małżeństwa kościelnego. Należy też przedstawić zaświadczenie o ukończeniu kursu przedmałżeńskiego, informacje dotyczące bierzmowania, zgodę na ślub poza własną parafią (jeżeli jest wymagana) oraz dane świadków małżeństwa. Dodatkowe dokumenty mogą być potrzebne, gdy jedno z narzeczonych jest chrześcijaninem innego wyznania, osobą nieochrzczoną, obywatelem innego państwa lub wcześniej zawarło małżeństwo cywilne. W niektórych przypadkach do zawarcia sakramentu małżeństwa potrzebna jest zgoda biskupa.
Czym formalnie różni się małżeństwo kościelne od cywilnego?
Małżeństwo kościelne jest zawieranym wobec Boga i wspólnoty związkiem mężczyzny i kobiety na całe życie, opartym na wolnej i nieodwołalnej zgodzie. Jest to związek zawierany na całe życie, skierowany ku dobru małżonków oraz zrodzeniu i wychowaniu dzieci. Istotnymi cechami małżeństwa, które chrześcijanie zawierający ślub powinni znać i przyjmować bezwarunkowo, są jedność i nierozerwalność. Oznacza to, że małżeństwo zawiera się tylko raz i żadna ludzka władza nie może go rozwiązać.
Natomiast małżeństwo cywilne jest aktem prawnym regulowanym przez państwo, który określa status cywilny małżonków i jego konsekwencje: kwestie majątkowe, dziedziczenie, nazwisko oraz wzajemne prawa i obowiązki. Na Litwie małżeństwo zawarte według zasad kościelnych może mieć również skutki cywilnoprawne, jeśli zostanie wpisane do rejestru stanu cywilnego. Dlatego małżeństwo kościelne nie jest jedynie symboliczną lub prywatną ceremonią, lecz ma znaczenie szersze niż skutki prawne regulowane przez państwo.
Ile kosztuje ceremonia ślubna w kościele?
Prawo kanoniczne wskazuje, że wierni mają obowiązek wspierać potrzeby Kościoła (KPK kanon 222 par. 1). Jednak za udzielanie sakramentów nie można żądać zapłaty; duchowni w parafiach nie mają prawa ustalać ceny za posługę sakramentalną. Dlatego sakrament małżeństwa nie jest usługą kupowaną za pieniądze i nie można mówić o jego „cenie”. W kościele może zostać przyjęta dobrowolna ofiara narzeczonych na rzecz parafii, ale nie powinna być ona traktowana jako opłata za sakrament. Nawet osoba, która nie może złożyć ofiary, nie może zostać pozbawiona dostępu do sakramentów.
Co składa się na koszty związane z ceremonią ślubną w kościele?
Podstawową zasadą jest to, że posługa jest świadczona niezależnie od wysokości ofiary. Wierni mają obowiązek, zgodnie ze swoimi możliwościami, wspierać misję Kościoła i utrzymanie posługi kapłanów, a ksiądz może przyjąć ofiary, choć jest powołany do służby niezależnie od tego, czy ktoś składa dar. Dobrowolna ofiara narzeczonych jest przeznaczana na potrzeby parafii i osób w niej posługujących: utrzymanie księdza, utrzymanie kościoła, ogrzewanie, energię elektryczną, przygotowanie ceremonii, prowadzenie dokumentacji oraz utrzymanie pomieszczeń. Część ofiary może więc służyć utrzymaniu kapłana, a część potrzebom parafii. Dodatkowo mogą wystąpić koszty związane z życzeniami młodych, takimi jak kwiaty, dekoracje, śpiewak lub chór. Te kwestie każda parafia ustala indywidualnie.
Życie pokazuje, że nawet małżeństwo zawarte w kościele nie zawsze okazuje się trwałe. Od czego rozpocząć proces stwierdzenia nieważności małżeństwa kościelnego?
W Kościele nie istnieje „rozwód kościelny” ani „unieważnienie małżeństwa” w potocznym znaczeniu tego słowa. Trybunał kościelny bada, czy małżeństwo w chwili zawarcia zostało zawarte ważnie w świetle prawa kanonicznego. Proces należy rozpocząć od kontaktu z trybunałem diecezjalnym, czyli sądem kościelnym. Zazwyczaj zwraca się do trybunału tej diecezji, w której zawarto małżeństwo lub w której mieszka jedna ze stron. Trybunał wyjaśnia, jakie dokumenty należy złożyć, przekazuje odpowiedni kwestionariusz i pomaga przygotować wniosek.
Ile trwa taki proces?
Czas trwania zależy od konkretnej sprawy: od tego, czy podstawy są jasne, czy trzeba przesłuchać wielu świadków, czy druga strona uczestniczy w procesie oraz czy potrzebne są opinie ekspertów. Niektóre sprawy mogą zostać rozpatrzone szybciej, inne trwają rok lub dłużej. Prawo kanoniczne przewiduje również proces skrócony, ale stosuje się go tylko wtedy, gdy okoliczności są oczywiste, dowody łatwe do zgromadzenia, a sprawa nie wymaga długiego postępowania.
Kto podejmuje decyzję o stwierdzeniu nieważności małżeństwa?
Decyzję podejmuje właściwy sąd kościelny – trybunał. W zwykłym procesie sprawę rozpatruje kolegium sędziowskie, a udział bierze również obrońca węzła małżeńskiego, którego zadaniem jest przedstawienie argumentów przemawiających za ważnością małżeństwa. W procesie skróconym, gdy spełnione są warunki przewidziane przez prawo kanoniczne, decyzję może podjąć sam biskup diecezjalny.
Czy osoba, której małżeństwo kościelne zostało uznane za nieważne, może ponownie zawrzeć ślub w Kościele?
Tak, jeśli decyzja o nieważności małżeństwa stała się prawomocna i nie nałożono dodatkowego zakazu lub warunku wskazanego w decyzji albo przez miejscowego ordynariusza. W takim przypadku osoba jest uznawana za wolną do zawarcia nowego małżeństwa kościelnego. Prawo kanoniczne jasno przewiduje, że po prawomocnym wyroku strony mogą zawrzeć nowe małżeństwo, chyba że ustanowiono zakaz.
Wywiad opublikowany w wydaniu magazynowym dziennika „Kurier Wileński” Nr 27 (77) 11-17/07/2026
