Generał Arvydas Pocius, członek Sejmowego Komitetu Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony oraz były dowódca Wojska Litewskiego, w rozmowie z „Kurierem Wileńskim” podkreśla, że wykorzystanie środków z programu SAFE ma ogromne znaczenie nie tylko dla Litwy, ale również dla całej Unii Europejskiej.
— W obecnej sytuacji bezpieczeństwa niezwykle ważne jest, aby państwa europejskie miały możliwość wspólnego inwestowania i dokonywania zakupów. Wzmocnienie zdolności obronnych jednego państwa wzmacnia jednocześnie bezpieczeństwo całego regionu i Unii Europejskiej. Dla Litwy jest to szczególnie istotne ze względu na jej położenie geopolityczne i konieczność odpowiedniego przygotowania się na różne zagrożenia — mówi Arvydas Pocius.
SAFE to nie tylko broń
Jak mówi pieniądze z SAFE nie powinny być postrzegane wyłącznie jako fundusz na zakup uzbrojenia.
— Bezpieczeństwo państwa wymaga znacznie szerszego podejścia. Za te pieniądze można kupić to, co jest potrzebne bezpieczeństwu i obronie naszego państwa. Temu właśnie służy ten program. To szeroki zakres. Nie chodzi tylko o armię i broń. Są też inne rzeczy. Jest marynarka wojenna, lotnictwo i wiele, wiele innych kwestii, które kompleksowo składają się na bezpieczeństwo i obronę państwa — wylicza.
W jego ocenie znaczenie może mieć także rozwój krajowego przemysłu, produkcji żywności oraz rolnictwa, szczególnie w kontekście zabezpieczenia strategicznych rezerw.
Miliardy mają wzmocnić granicę i odstraszanie
Były dowódca Wojska Litewskiego podkreśla, że znaczenie SAFE dla Litwy wynika przede wszystkim ze skali dostępnego finansowania.
— Otrzymujemy ogromne pieniądze z Unii Europejskiej i te pieniądze są przeznaczone na wzmocnienie ochrony granicy państwowej, kwestie obronne oraz odstraszanie. Uważam, że to są podstawowe rzeczy — mówi.
Unijna Komisja Europejska wskazuje, że SAFE ma służyć m.in. zwiększaniu zdolności obronnych, gotowości i odporności państw oraz wzmacnianiu europejskiego przemysłu obronnego poprzez wspólne zakupy i współpracę. W przypadku Litwy pierwsza wypłata wyniosła 956,3 mln euro, czyli 15 proc. całej przyznanej kwoty.
Litewski przemysł ma produkować więcej
Pocius zwraca również uwagę na krajowy przemysł zbrojeniowy. Jego zdaniem SAFE powinien pomóc nie tylko w kupowaniu gotowego sprzętu, ale również w zwiększaniu własnych zdolności produkcyjnych.
— Oczywiście jest to także ważne dla naszego przemysłu, dla przemysłu zbrojeniowego, żeby mógł produkować to, co jest potrzebne naszemu państwu, właśnie dla bezpieczeństwa i obrony. To wpisuje się w szerszy cel instrumentu SAFE. Komisja Europejska wskazuje, że program ma zwiększać zdolności europejskiego przemysłu obronnego, wspierać wspólne zakupy i wzmacniać współpracę między państwami — mówi.
„Priorytetem jest bezpieczeństwo”
Na pytanie, gdzie w pierwszej kolejności powinny trafić pieniądze, Pocius odpowiada bez wahania.
— Uważam, że w obecnej sytuacji geopolitycznej zdecydowanym priorytetem jest bezpieczeństwo i obrona naszego państwa. Litwa już przeznacza rekordowe środki na obronność. SAFE ma więc stać się kolejnym źródłem finansowania wzmacniającego litewskie zdolności obronne. Kluczowe jest jednak, aby patrzeć na bezpieczeństwo szerzej — od armii, marynarki i lotnictwa, przez przemysł zbrojeniowy, aż po strategiczne zapasy i zdolność państwa do funkcjonowania w warunkach kryzysu — podkreśla Pocius.
Litewski rząd wyznaczył instytucje odpowiedzialne za realizację europejskiego instrumentu bezpieczeństwa SAFE. Podział kompetencji obejmuje zarówno wdrażanie planu inwestycji obronnych, jak i kontrolę wykorzystania pieniędzy oraz rozliczenia z Komisją Europejską.
Zgodnie z przyjętą w środę decyzją Ministerstwo Ochrony Kraju (KAM) będzie odpowiadało za realizację Europejskiego Planu Inwestycji w Obronność, czyli planu SAFE, a także za koordynację i monitorowanie jego poszczególnych działań.
Za stronę finansową odpowiadać będzie Ministerstwo Finansów, które ma składać Komisji Europejskiej wnioski o wypłatę środków. Z kolei Agencja Zasobów Obronnych przygotuje, sprawdzi i podpisze deklaracje zgodności, a następnie przekaże je Ministerstwu Finansów.
Ministerstwo Ochrony będzie kontrolować realizację planu
KAM otrzymało również uprawnienia do sprawdzania, czy osiągane są pośrednie i końcowe wskaźniki określone w planie SAFE oraz czy nie dochodzi do naruszeń jego założeń.
Jeśli zostaną stwierdzone nieprawidłowości, resort będzie odpowiedzialny za podjęcie działań mających na celu ich usunięcie lub skorygowanie.
6,375 mld euro na obronność
Stawka jest wysoka. W ramach SAFE Litwa może zaciągnąć pożyczkę w wysokości do 6,375 mld euro. Pieniądze mają zostać przeznaczone na realizację priorytetowych projektów związanych ze zdolnościami litewskiej armii oraz projektów dotyczących wsparcia Ukrainy.
Litwa podpisała umowę pożyczkową z Unią Europejską w maju, a w czerwcu zawarła z Komisją Europejską umowę wykonawczą.
Dywizja, linia obrony i obrona powietrzna
Litewskie Ministerstwo Obrony wskazuje już konkretne kierunki wykorzystania pieniędzy z SAFE.
Środki mają być przeznaczone m.in. na formowanie dywizji wojsk lądowych, budowę Bałtyckiej Linii Obrony, wzmocnienie zdolności obrony powietrznej, zakup amunicji i sprzętu wojskowego, a także inne projekty związane z modernizacją armii.
