W spotkaniu udział wzięli: Piotr Zgorzelski, wicemarszałek Sejmu RP, Wojciech Balczun, minister Aktywów Państwowych, dr Urszula Starakiewicz-Krawczyk, dyrektor Instytutu Rozwoju Języka Polskiego, Anna Krawczyk-Grąbczewska, dyrektor ds. operacyjnych Fundacji PKO Banku Polskiego, Mikołaj Falkowski, prezes Zarządu Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego, Rafał Poborski, chargé d’affaires RP na Litwie, Dariusz Wiśniewski, konsul generalny RP w Wilnie, Krystyna Dzierżyńska, prezes „Macierzy Szkolnej”. W spotkaniu udział wzięli dyrektorowie, nauczyciele, uczniowie polskich szkół oraz przedstawiciele polskiej społeczności Wilna i Wileńszczyzny.
Ciągłość programu wsparcia
Spotkanie było nie tylko symbolicznym przekazaniem książek, ale również okazją do pokazania skali i ciągłości programu wsparcia podręcznikowego polskich szkół na Litwie. Projekt odpowiada na konkretny problem — konieczność systematycznego uzupełniania zasobów szkół o aktualne podręczniki w języku polskim, dostosowane do zmian w litewskim systemie edukacji. Zakupione książki pozostają w szkołach i służą kolejnym rocznikom uczniów.
„Oświata polska jest elementem unikatowym na Litwie, ponieważ cały proces nauczania od przedszkola poprzez szkołę a nawet studia wyższe, dzięki Filii Uniwersytetu w Białymstoku w Winie, przebiega w języku ojczystym. Polska szkoła na Litwie jest instytucją, wspólnotą, łączącą nauczycieli, uczniów, rodziców — całą polską społeczność Wileńszczyzny. Polskie szkoły i przedszkola posiadają bogate tradycje kulturowe i historyczne. »Macierz Szkolna«, która działa od ponad 30 lat, stała się organizacją parasolową dla wszystkich polskich przedszkoli i szkół, gdyż dbamy, aby proces nauczania w języku polskim na Litwie był wszechstronnym, by nasza młodzież poprzez kształcenie zdobywała wiedzę i umiejętności oraz wyrastała na Polaków i godnych obywateli kraju, szanujących własną tożsamość narodową. Ważnymi narzędziami w tym procesie są właśnie podręczniki. Oczywiście państwo litewskie wspiera szkoły, są przeznaczane środki na podręczniki, dodatkowe środki mieliśmy z Unii Europejskiej, ale wszystko to było naprawdę szczątkowe. W tej sytuacji z pomocą przyszli nam nasi partnerzy w Polsce. Od 2023 r. ponad dwa miliony złotych trafiło do nas na zakup podręczników za co bardzo serdecznie dziękujemy” — podczas uroczystości przekazania podręczników mówiła Krystyna Dzierżyńska, prezes „Macierzy Szkolnej”.
Wspieranie polskiej oświaty
Program wsparcia podręcznikowego rozwijany jest etapami, tak aby w kolejnych latach obejmować następne klasy i systematycznie uzupełniać zasoby polskich szkół na Litwie. Tegoroczny etap jest jednocześnie początkiem dwuletniego planu zakupów na lata 2026-2027.
„Dzięki temu, że od kilku lat cegiełkowaliśmy tę pomoc, można było na ten rok przygotować o wiele większą »wyprawkę« dla dorosłych — tym razem dla dyrektorów, nauczycieli i uczniów, a nie tylko dla pierwszaków. Dzięki waszym apelom z różnych środowisk, szkół z rożnych rejonów udało się tak szybko zmontować to konsorcjum podręcznikowe” — powiedział Mikołaj Falkowski, prezes zarządu FPPnW.
Piotr Zgorzelski, wicemarszałek Sejmu RP mówił o odpowiedzialności Polski za rodaków mieszkających poza granicami kraju oraz o potrzebie wspierania polskiej oświaty na Litwie.
„Przyjechaliśmy, żeby powiedzieć, że Rzeczpospolita Polska o was pamięta i będzie o was dbała, bo tak rozumiemy polskie obowiązki wobec naszych rodaków w kraju i tych rozsianych po całym świecie. Jest nas w sumie 60 milionów. To niezła wartość i tę wartość trzeba uznawać jako dobro narodowe. W imieniu Sejmu Rzeczpospolitej Polskiej pragnę was zapewnić, że wszelkie możliwe działania na rzecz tego, żeby oświata polska na Litwie mogła się rozwijać zgodnie z tym, co jest naszą polską racją stanu, czyli, żeby dzieci mogły spokojnie chodzić do szkoły, uczyć się języka ojczystego, korzystać z dobrych podręczników, że to zadanie stawiamy sobie jako priorytetowe” — tymi słowami Piotr Zgorzelski zwrócił się przede wszystkim do polskiej młodzieży Wileńszczyzny.
Pomoc nie kończy się na tegorocznych zakupach
W 2026 r. projekt jest finansowany wspólnie przez Instytut Rozwoju Języka Polskiego oraz Fundację PKO Banku Polskiego. Instytut Rozwoju Języka Polskiego przeznaczył na realizację projektu 499 999,90 zł. Ze środków IRJP zakupione zostaną dla 45 polskich szkół na Litwie podręczniki dla klasy 10: „SPEKTRUM 10. Fizyka” cz. I i II oraz „Matematyka dla ciebie” cz. I i II — minimum po 950 egzemplarzy każdej części, czyli łącznie co najmniej 3 800 książek. Ostateczna liczba egzemplarzy może być nieco wyższa i zależy od kursu euro w momencie realizacji zakupu.
Równolegle, dzięki wsparciu Fundacji PKO Banku Polskiego, program obejmuje kolejne przedmioty i poziomy nauczania. Na działania realizowane w 2026 r. w ramach tego projektu przypada 596 225 zł. Zaplanowano zakup 6 100 podręczników: 1 100 egz. „BIOS 7. Podręcznik do biologii kl. 7 cz. I”, 3 tys. egz. podręczników „Matematyka” dla klasy 1, w częściach I-III, oraz 2 tys. egz. „Poznaję świat” dla klasy 1, w częściach I-II.
Program nie kończy się jednak na tegorocznych zakupach. Dzięki dwuletniemu wsparciu Fundacji PKO Banku Polskiego już zaplanowany jest kolejny etap na 2027 r., na którego realizację przewidziano 1 010 475 zł. W przyszłym roku zakupionych ma zostać 15 tys. kolejnych podręczników, tym razem dla klas 2-4. Dla każdego z tych roczników przewidziano po 3 tys. egz. podręczników do matematyki w trzech częściach oraz po 2 tys. egz. „Poznaję świat” w dwóch częściach. Łączna wartość grantu Fundacji PKO Banku Polskiego na realizację projektu w latach 2026-2027 wynosi 1 606 700 zł.
Odpowiedź na różne potrzeby
Tegoroczny projekt nie jest początkiem wsparcia podręcznikowego polskich szkół na Litwie. Fundacja prowadzi te działania już od kilku lat, przy wsparciu Instytutu Rozwoju Języka Polskiego. W 2024 r., w ramach dwóch uzupełniających się projektów, zakupiono 5 295 podręczników dla 18 polskich szkół, a bezpośrednie wydatki na książki wyniosły 567 381,20 zł. Zakupy odpowiadały na bardzo różne potrzeby szkół i obejmowały m.in. podręczniki do matematyki, fizyki, historii, geografii i nauk przyrodniczych — w tym serie „Matematyka dla wszystkich”, „Spektrum/Spektras”, „Czas”, „Kroki”, „Ziemia” oraz „Eureka!”. Pierwsza część projektu objęła 13 placówek i 3 468 książek, a druga — 5 placówek i 1 827 książek.
W 2025 r. skala programu została rozszerzona na 46 polskich szkół na Litwie. Zakupiono wówczas 3 402 egzemplarze pięciu tytułów o łącznej wartości 400 020,40 zł. Były to: „EUREKA 5” — nauka o przyrodzie dla klasy 5, cz. I; „SPEKTRUM 9” — fizyka dla klasy 9, cz. I; „Bit 9” — informatyka dla klasy 9; „Bit 7” — informatyka dla klasy 7 oraz „Matematyka dla ciebie” dla klasy 9, cz. II. Nawet tak duży zakup pozwolił wówczas pokryć ok. 60 proc. zgłoszonego przez szkoły zapotrzebowania na te pozycje, co pokazało skalę potrzeb i konieczność kontynuowania programu w kolejnych latach.
Dzięki połączeniu wieloletniego wsparcia Instytutu Rozwoju Języka Polskiego z zaangażowaniem Fundacji PKO Banku Polskiego program może obecnie wejść w kolejny etap — zamiast reagować wyłącznie na najpilniejsze braki, możliwe staje się planowanie zakupów z wyprzedzeniem i sukcesywne wyposażanie kolejnych klas w aktualne podręczniki w języku polskim.
