Rząd rozważa możliwości opodatkowania nadzwyczajnych zysków przedsiębiorstw energetycznych, osiąganych w związku z wysokimi cenami ropy naftowej. Premier Mindaugas Sinkevičius oświadczył w Sejmie, że strona litewska poinformowała Orlen o planach wprowadzenia nowego podatku.
Podatek w Polsce
Koncern odpowiedział, że dodatkowe opodatkowanie może mieć wpływ na modernizację rafinerii w Możejkach. Szef litewskiego rządu podkreślił, że nowy podatek może wpłynąć na relacje z Polską. „Jest tu również aspekt stosunków sąsiedzkich między państwami, co także ma znaczenie, ale musimy myśleć z perspektywy interesu państwa narodowego” — oświadczył polityk.
Premier podkreślił, że podatek nie dotyczy tylko i wyłącznie Orlenu, ale jeszcze kilku spółek.
Podatek od nadzwyczajnych zysków obowiązuje w Polsce od 1 listopada. Zgodnie z nowym aktem prawnym stawka dla producentów paliw ma wynieść 60 proc. podstawy opodatkowania, czyli nadwyżki osiągniętych przez podatnika od przychodów ponad kwotę przychodów, jaka zostałaby osiągnięta przez tego podatnika przy zastosowaniu marży referencyjnej. Dla sprzedawców, którzy nie produkują paliw, stawka wynosi 50 proc. Marża referencyjna stanowi historyczną marżę danego podatnika z roku 2025, rozumianą jako procentowy udział zysku ze sprzedaży paliw ciekłych w przychodach z ich sprzedaży w tym roku (średnia marża sprzedaży), powiększoną o 20 proc., przy czym nie może być niższa niż 2 proc.
„Stanowisko zrozumiałe”
— Nie bardzo rozumiem, dlaczego Litwa w tym przypadku ma kopiować Polskę. W Polsce Orlen de facto jest spółką państwową. Orlen Lietuva nie jest litewską spółką państwową. To jest spółka innego państwa działająca w naszym kraju. Nie rozumiem, dlaczego de facto musimy stosować sankcje względem podmiotu innego kraju działającego na Litwie. Nie bardzo rozumiem, dlaczego w poszukiwaniu dodatkowych środków do budżetu ma być opodatkowany właśnie Orlen Lietuva. Dlaczego nie jest wprowadzony na przykład podatek bankowy? Banki nie ponoszą żadnego ryzyka w kwestii bezpieczeństwa kraju. Tylko po prostu zdalnie ściągają dochody. Dlatego stanowisko Orlenu jest absolutnie zrozumiałe. W ciągu 20 lat Orlen zainwestował olbrzymie pieniądze. Natomiast zyskowność Orlen Lietuva balansuje na granicy rentowności. Nikt inny nie dokonał u nas takich inwestycji jak Orlen. Dlatego sam pomysł jest absurdalny — komentuje sytuację dla „Kuriera Wileńskiego” Šarūnas Liekis, dziekan Wydziału Nauk Politycznych i Dyplomacji Uniwersytetu Witolda Wielkiego.
Nierentowna inwestycja?
Wcześniej prezes Orlenu Ireneusz Fąfara poinformował w rozmowie z PAP, że obecnie trwa analiza dotycząca celowości inwestycji w modernizację zakładu. Fąfara nie wykluczył, że brak modernizacji może w przyszłości doprowadzić do zamknięcia rafinerii. Prezes Orlenu dodał, że z punktu widzenia finansowego rafinerii w Możejkach jest inwestycją nierentowną.
Kwestia nowego podatku spotkała się na Litwie z ożywioną dyskusją. Sceptyczni wobec pomysłu są ministrowie spraw zagranicznych i finansów. „Jest to jedna z największych polskich inwestycji. Obecnie przedsiębiorstwo realizuje ogromny projekt modernizacyjny i inwestuje w procesy przetwórstwa nowej generacji. Musimy zatem uwzględniać kontekst geopolityczny i nie strzelać sobie w stopę, osiągając minimalne korzyści finansowe dla litewskiego budżetu, a jednocześnie narażając się na konsekwencje polityczne dla naszych relacji dwustronnych i klimatu inwestycyjnego — oświadczył w rozmowie z „Žinių radijas” Kęstutis Budrys.
Minister finansów oświadczył dziennikarzom, że możliwość opodatkowania nadzwyczajnych zysków Orlenu na razie jest rozpatrywana z ostrożnością, ponieważ taka decyzja mogłaby wiązać się z ryzykiem geopolitycznym i zaszkodzić strategicznym inwestycjom w kraju. Nie wykluczył jednak, że publicznie wyrażane przez spółkę wątpliwości dotyczące dalszych inwestycji w rafinerię w Możejkach mogą stanowić próbę wywarcia presji. „Oczywiście taka reakcja mogłaby być w ten sposób interpretowana, ale trzeba też zrozumieć, że kiedy inwestuje się gdzieś duże sumy pieniędzy, ma się określone oczekiwania…” — powiedział Taurimas Valys.
Wadliwy pomysł
Szef Litewskiej Konfederacji Energetyki Odnawialnej Martynas Nagevičius uważa, że rząd nie powinien rezygnować z planów dodatkowego opodatkowania Orlen Lietuva. „U nas się toczy dyskusja, że nie wolno krzywdzić Orlenu, ponieważ jest to firma naszego strategicznego partnera, Polski. Uważam, że jest to poważny błąd, ponieważ chodzi tu o kwestię godności narodowej” — skomentował w rozmowie z BNS.
Politolog jest przekonany, że jeśli pomysł z nowym podatkiem zostanie zrealizowany, to na pewno wpłynie na relacje polsko-litewskie.
— W jakimś stopniu na pewno zaszkodzi. Oczywiście stronie polskiej będzie trudniej krytykować działania władz Litwy, ponieważ sama wdrążyła identyczne rozwiązania. Jednak chcę podkreślić, że sama intencja naszych władz jest wadliwa. Sami stworzyli deficytowy budżet i teraz starają się go załatać — mówi nam Šarūnas Liekis.
Rafineria w Możejkach została kupiona przez Orlen w 2006 r. Umowa została sfinalizowana 15 grudnia, kiedy polska spółka nabyła kontrolny pakiet akcji (84,36 proc.) rafinerii za kwotę 2,34 mld dolarów. Obecnie Orlen posiada 100 proc. akcji. Orlen Lietuva jest największym podatnikiem na Litwie.
