Ministerstwo Sprawiedliwości poinformowało, że w pierwszym półroczu 2026 r. do Rejestru Testamentów przekazano do przechowania 10,6 tys. testamentów. Według resortu kobiety rejestrują testamenty zdecydowanie częściej niż mężczyźni. Do rejestru przekazano również 19 739 oświadczeń o przyjęciu spadku oraz 2 291 oświadczeń o odrzuceniu spadku. W pierwszym półroczu tego roku kobiety sporządziły 7 441 testamentów, natomiast mężczyźni — 4 759. W roku poprzednim kobiety sporządziły 16,3 tys. testamentów, a mężczyźni około 10 tys.
Poufna treść
Prezydent Litewskiej Izby Notarialnej Marius Stračkaitis, w rozmowie z „Kurierem Wileńskim”, zaznaczył, że testament jest formą wyrażenia ostatniej woli, dzięki której spadkodawca może sam zdecydować, w jaki sposób po jego śmierci zostanie odziedziczony zgromadzony przez niego majątek. Sporządzając testament, spadkodawca może całkowicie zmienić zasady dziedziczenia ustawowego, z wyjątkiem przewidzianego w Kodeksie cywilnym prawa do zachowku, który dotyczy dzieci, małżonka lub rodziców, którym w dniu śmierci spadkodawcy potrzebne jest utrzymanie. Wówczas dziedziczą niezależnie od treści testamentu połowę udziału, który przypadłby każdemu z nich w przypadku dziedziczenia ustawowego.
Spadkodawca ma prawo pozostawić majątek według własnego uznania dowolnym osobom fizycznym lub prawnym. Może wskazać, jaki konkretnie majątek przypada konkretnemu spadkobiercy oraz dokonywać rozporządzeń nie tylko dotyczących majątku, który należy do niego w chwili sporządzania testamentu, ale również majątku, który zostanie nabyty w przyszłości i będzie należał do niego w dniu śmierci. Ma też prawo pozbawić prawa do dziedziczenia jednego, kilku lub wszystkich spadkobierców, którzy mogliby dziedziczyć na podstawie ustawy.
Może też zobowiązać spadkobiercę testamentowego do wykonania określonego obowiązku na rzecz jednej lub kilku osób.
— Fakt sporządzenia testamentu urzędowego oraz jego treść są poufne. Dlatego notariusz lub inny urzędnik, który poświadczył testament, do chwili śmierci spadkodawcy nie może ujawnić nikomu, poza samym spadkodawcą, faktu jego sporządzenia ani jego treści. Oznacza to, że spadkodawca może mieć pewność, że jego ostatnia wola pozostanie tajemnicą, chyba że sam zdecyduje się o niej opowiedzieć — przypomina Marius Stračkaitis.
Testament własnoręczny
W roku bieżącym, jak informuje resort sprawiedliwości, najwięcej testamentów sporządzili mieszkańcy w wieku 70-80 lat (3 713), a następnie osoby w wieku 60-70 lat (3 367). Testament najczęściej sporządzany jest w formie testamentu urzędowego przed notariuszem.
— Zgodnie z Kodeksem cywilnym jedynie testamenty urzędowe muszą być poświadczone przez notariusza lub urzędnika konsularnego Republiki Litewskiej w danym państwie. Testament własnoręczny spadkodawca sporządza odręcznie. Musi on zawierać imię i nazwisko spadkodawcy, datę sporządzenia testamentu (rok, miesiąc, dzień), miejsce sporządzenia oraz wyrażoną przez spadkodawcę wolę dotyczącą zasad dziedziczenia jego majątku. Testament musi również zostać podpisany przez spadkodawcę — wyjaśnia Stračkaitis.
Testament własnoręczny może zostać przekazany notariuszowi lub urzędnikowi konsularnemu Republiki Litewskiej za granicą w celu przechowania. Jeżeli testament własnoręczny nie został przekazany do przechowania, po śmierci spadkodawcy musi zostać przedstawiony sądowi do zatwierdzenia nie później niż w ciągu jednego roku.
— Warto zaznaczyć, że wspólny testament małżonków musi zostać sporządzony jako testament urzędowy — dodaje prezydent izby notarialnej.
Stračkaitis zwraca przy tym uwagę na kilka szczegółów.
— Przede wszystkim należy wiedzieć, że osoba może sporządzić testament wyłącznie osobiście. Nie można sporządzić go przez pełnomocnika. Testament może sporządzić wyłącznie osoba posiadająca zdolność do czynności prawnych w tym zakresie, która rozumie znaczenie i konsekwencje swoich działań. Oznacza to, że testament mogą sporządzić wyłącznie osoby, które ukończyły 18 lat — informuje rozmówca.
Zmiana testamentu
Poza tym warto pamiętać o podstawowych różnicach między testamentem urzędowym a własnoręcznym. Testamenty urzędowe są rejestrowane w Rejestrze Testamentów, dlatego istnieje pewność, że informacja o ich istnieniu będzie dostępna. Rejestrowane są również testamenty własnoręczne przekazane do przechowania. Natomiast jeżeli spadkodawca zdecyduje się nie przekazywać testamentu do przechowania, istnieje ryzyko, że spadkobiercy go nie odnajdą i majątek zostanie odziedziczony na podstawie ustawy, a wola spadkodawcy nie zostanie zrealizowana. Przy sporządzaniu testamentu urzędowego notariusz lub inny właściwy urzędnik udziela spadkodawcy konsultacji, sprawdza, czy jego wola jest zgodna z prawem oraz czy postanowienia testamentu będą mogły zostać wykonane po jego śmierci. Zmniejsza to prawdopodobieństwo wystąpienia sporów w przyszłości. Testamenty urzędowe mają również większą moc dowodową.
— Należy również pamiętać, że spadkodawca ma prawo w dowolnym momencie odwołać lub zmienić sporządzony przez siebie testament. Jeżeli sporządził testament własnoręczny i przekazał go do przechowania, również ma prawo w dowolnym momencie go odebrać — podkreśla notariusz.
Kot nie odziedziczy majątku
Litewskie ustawodawstwo ma również ograniczenia dotyczące spadkobierców, co znaczy, że n.p. zwierzęta domowe nie mogą bezpośrednio odziedziczyć majątku. Co prawda, przyszłość swojego pupila można zabezpieczyć za pomocą odpowiednich zapisów w testamencie.
— Majątek można pozostawić w testamencie wyłącznie osobom fizycznym i osobom prawnym. Ponieważ zwierzęta domowe nie należą do żadnej z tych kategorii, nie można pozostawić im majątku w drodze testamentu. Spadkodawca może jednak w testamencie wyrazić swoje życzenia dotyczące osoby, której chciałby po swojej śmierci powierzyć opiekę nad zwierzęciem, a także przeznaczyć środki na jego utrzymanie — zaznacza Marius Stračkaitis.
