Niepokojące są również problemy ze zdrowiem psychicznym oraz rosnące różnice między młodymi mieszkańcami dużych miast i regionów. Obraz młodego pokolenia na Litwie przedstawiają dane i informacje nadesłane redakcji „Kuriera Wileńskiego” przez Agencję ds. Młodzieży (Jaunimo reikalų agentūra).
Na Litwie za młodzież uznaje się osoby w wieku od 14 do 29 lat (włącznie). Taką definicję zawiera ustawa o podstawach polityki młodzieżowej, która określa ramy prowadzenia działań państwa na rzecz tej grupy społecznej. Oznacza to, że pojęcie młodzieży obejmuje nie tylko nastolatków, lecz także osoby wchodzące w dorosłość, rozpoczynające studia, podejmujące pierwszą pracę i stopniowo usamodzielniające się.
Wsparcie dla tych, którzy mają trudniejszy start
Jak wynika z danych przedstawionych przez Agencję ds. Młodzieży, po okresie szybkiego spadku w poprzedniej dekadzie liczba młodych mieszkańców Litwy w ostatnich latach ustabilizowała się, a nawet nieznacznie wzrosła. W 2022 r. wynosiła 457,9 tys., natomiast na początku 2026 r. zbliżyła się do 470 tys. Jednym z głównych czynników tej zmiany jest dodatnie saldo migracji.
Nie oznacza to jednak, że sytuacja demograficzna młodego pokolenia jest jednakowa w całym kraju. Jak zwraca uwagę Agencja ds. Młodzieży, w ostatnich latach coraz wyraźniej zaznacza się różnica między dużymi ośrodkami miejskimi a mniejszymi miejscowościami i terenami wiejskimi. Podczas gdy w miastach koncentruje się coraz większa część młodej populacji, na obszarach wiejskich liczba młodych mieszkańców systematycznie maleje.
Jednym z powodów tego zjawiska jest nierówny dostęp do możliwości edukacyjnych i zawodowych. W większych miastach młodzi ludzie mają szerszy wybór szkół, uczelni, ofert zatrudnienia oraz usług społecznych. Łatwiej im znaleźć pracę odpowiadającą kwalifikacjom i oczekiwaniom finansowym. W mniejszych miejscowościach możliwości te są bardziej ograniczone, co skłania część młodych do wyjazdu w poszukiwaniu lepszych perspektyw.
Różnice dotyczą także warunków życia. Młodzi mieszkańcy regionów częściej mierzą się z niższymi dochodami, brakiem stabilnego zatrudnienia i większym ryzykiem ubóstwa. Istotną przeszkodą pozostaje również transport. Ograniczone możliwości dojazdu utrudniają korzystanie z usług, uczestnictwo w zajęciach edukacyjnych i społecznych, a także podjęcie pracy poza miejscem zamieszkania.
Mieszkanie i niezależność – największe wyzwania
Jedną z najpoważniejszych barier na drodze do dorosłości pozostaje samodzielność ekonomiczna. Z danych przytoczonych przez agencję wynika, że największe trudności młodzi ludzie dostrzegają w dostępie do własnego mieszkania. Aż 21,8 proc. negatywnie ocenia swoje możliwości mieszkaniowe, natomiast około 80 proc. uważa, że spłacanie kredytu mieszkaniowego jest trudne.
Na drugim miejscu znajduje się niezależność finansowa. Swoje możliwości osiągnięcia samodzielności ekonomicznej negatywnie ocenia 15,8 proc. młodych osób. Kolejnym wyzwaniem jest zatrudnienie. Choć tylko 11 proc. źle ocenia własne możliwości znalezienia pracy i zarabiania, zwiększenie liczby miejsc pracy pozostaje jednym z najczęściej wskazywanych oczekiwań młodych Europejczyków.
Wśród innych ważnych kwestii znajdują się bezpieczeństwo i pokój, na które wskazuje 34 proc. młodych ludzi, oraz ubóstwo i nierówności społeczne – 30 proc. Szczególnie dotkliwie odczuwają je osoby mieszkające poza największymi ośrodkami miejskimi.
Agencja ds. Młodzieży zwraca uwagę, że w ostatnich latach charakter problemów młodego pokolenia uległ zmianie. Coraz większe znaczenie mają kwestie psychologiczne i ekonomiczne. Pogorszenie kondycji psychicznej nastolatków oraz wzrost liczby młodych osób z zaburzeniami psychicznymi i zachowania należą do niepokojących tendencji odnotowywanych na Litwie.
Po 2022 r. do codziennych obaw młodych ludzi doszły także kwestie związane z bezpieczeństwem państwa oraz rozszerzeniem obowiązkowej służby wojskowej. W tych warunkach szczególnego znaczenia nabiera nie tylko dostęp do edukacji i zatrudnienia, ale również wsparcie psychologiczne i możliwość uzyskania pomocy w trudnych sytuacjach życiowych.
Młodzi chcą mieć wpływ
Młode pokolenie nie jest obojętne na sprawy społeczne. Dane przedstawione przez Agencję ds. Młodzieży pokazują, że 56 proc. młodych mieszkańców Litwy przynajmniej raz w ciągu ostatniego roku próbowało doprowadzić do jakiejś zmiany w społeczeństwie.
Włączenie młodzieży w proces podejmowania decyzji odbywa się również za pośrednictwem formalnych struktur. Na szczeblu krajowym działa Rada ds. Młodzieży, w której przedstawiciele organizacji młodzieżowych współpracują z instytucjami państwowymi i przedstawicielami samorządów. Organ ten przedstawia rządowi i ministerstwom propozycje dotyczące polityki młodzieżowej, jej finansowania oraz zmian prawnych.
Podobne rozwiązania funkcjonują na poziomie samorządowym. W samorządowych radach ds. młodzieży połowę składu stanowią przedstawiciele organizacji młodzieżowych. Dzięki temu młodzi mogą zgłaszać postulaty dotyczące lokalnej polityki, planowania strategicznego i finansowania inicjatyw.
Istotną rolę odgrywa również działalność organizacji, klubów i centrów młodzieżowych. Z informacji przekazanych przez Agencję wynika, że młodzi ludzie chętnie uczestniczą w zajęciach klubów sportowych, organizacji wolontariackich i klubów młodzieżowych. Nawet jedna dziesiąta angażuje się w wolontariat organizacyjny, a podobna część nieformalnie pomaga innym.
Najbardziej aktywni są młodzi w wieku 15–18 lat. Ich zaangażowanie społeczne należy do najwyższych w Unii Europejskiej. Aktywność wyraźnie spada jednak w starszych grupach wiekowych, co pokazuje, że utrzymanie zainteresowania działalnością społeczną na kolejnych etapach dorosłości pozostaje wyzwaniem.
Młodość to nie tylko przyszłość, ale teraźniejszość
Obraz młodego pokolenia na Litwie jest niejednoznaczny. Z jednej strony młodzi ludzie są aktywni, poszukują nowych form zaangażowania, interesują się sprawami publicznymi i chcą mieć wpływ na swoje otoczenie. Z drugiej – wysokie koszty życia, trudności mieszkaniowe, nierówności regionalne i problemy ze zdrowiem psychicznym ograniczają ich możliwości samodzielnego kształtowania przyszłości.
Dane i informacje przekazane redakcji „Kuriera Wileńskiego” przez Agencję ds. Młodzieży pokazują, że samo tworzenie programów wsparcia nie wystarczy, jeśli młodzi ludzie nie będą mieli realnego dostępu do oferowanych możliwości. Szczególnego znaczenia nabiera wyrównywanie szans między regionami, wspieranie samodzielności ekonomicznej i zapewnienie pomocy tym, którzy z różnych powodów pozostają poza edukacją, rynkiem pracy i życiem społecznym.
Dzień Młodzieży przypomina, że młodzi ludzie nie są wyłącznie przyszłymi pracownikami, wyborcami czy obywatelami. Już dziś stanowią ważną część społeczeństwa i uczestniczą w jego przemianach. Warunkiem wykorzystania ich potencjału jest stworzenie takich możliwości, by miejsce zamieszkania, sytuacja materialna czy trudności rodzinne nie decydowały o tym, jakie szanse otrzymają na starcie dorosłego życia.
Artykuł opublikowany w wydaniu magazynowym dziennika „Kurier Wileński” Nr 44 (128) 07-13/11/2026